Ge\u00e7en g\u00fcn bir video izledim. Televizyonda dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve okulda telefon yasaklar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Konuklardan biri \u00e7ok kritik bir c\u00fcmle kurdu: \u201cTelefon al\u0131n\u0131nca \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z bir anda Einstein olmuyor.\u201d A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bence de tart\u0131\u015fman\u0131n merkezinde olmas\u0131 gereken c\u00fcmle tam olarak buydu.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc son y\u0131llarda teknoloji tart\u0131\u015fmalar\u0131 giderek bir t\u00fcr ahlak pani\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Eskiden televizyon \u00e7ocuklar\u0131 bozuyordu. Sonra video oyunlar\u0131. Ard\u0131ndan internet. \u015eimdi de yapay zek\u00e2. Her d\u00f6nemin kendi \u201c\u015feytan cihaz\u0131\u201d var.<\/p>\n
\u00dcstelik mesele yaln\u0131zca T\u00fcrkiye\u2019de de\u011fil. Amerika, \u00c7in, Fransa, Avusturya\u2026 D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde okullarda telefon yasaklar\u0131 konu\u015fuluyor. Ara\u015ft\u0131rmalar da dikkat da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan telefonlar\u0131n ciddi etkisi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu zaten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. \u0130nsan beyninin bildirim seslerine kar\u015f\u0131 n\u00f6rolojik olarak zay\u0131f oldu\u011funu art\u0131k biliyoruz. Dopamin sistemi b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Ama i\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131 ba\u015fka.<\/p>\n
Telefon yasaklar\u0131n\u0131n akademik ba\u015far\u0131 \u00fczerinde mucizevi bir etkisi g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130\u015fte buras\u0131 ger\u00e7ekten \u00f6nemli.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc bu sonu\u00e7 bize asl\u0131nda problemin cihaz\u0131n kendisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Sorun \u00e7ok daha derinde. Dikkat ekonomisi de\u011fi\u015fti. \u0130nsan zihninin \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi de\u011fi\u015fti. \u00c7ocuklar\u0131n sosyal ili\u015fkileri de\u011fi\u015fti. Hatta \u201cs\u0131k\u0131lma\u201d kavram\u0131 bile de\u011fi\u015fti.<\/p>\n
Bir d\u00f6nem d\u00fcnya Ye\u015filaylar\u0131n\u0131n baz\u0131 y\u00f6neticilerine \u0130stanbul\u2019da eski Gazeteciler Cemiyeti binas\u0131nda birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fck dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k e\u011fitimi vermi\u015ftim. Konu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olunca ilk arad\u0131\u011f\u0131m ki\u015filerden biri kuzenim Mehmet Sungur olmu\u015ftu. Mehmet abi bana o d\u00f6nem \u00e7ok net bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015fti:<\/p>\n
\u201cBa\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, insan\u0131n hayat\u0131nda ve rutinlerinde sorun olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kt\u0131r.\u201d<\/p>\n
Bence mesele tam olarak bu.<\/p>\n
Bug\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131n elinde ekran g\u00f6rmek tek ba\u015f\u0131na bir problem de\u011fil. Problem; ekran\u0131n hayat\u0131n merkezine yerle\u015fmesi. \u00c7ocu\u011fun arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, merak\u0131n\u0131n, hareketinin, \u00fcretiminin yerine ge\u00e7mesi.<\/p>\n
Biz e\u015fimle birlikte \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zla ili\u015fkiyi biraz farkl\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n
Ekran\u0131 yasaklam\u0131yoruz.<\/p>\n
Ama \u00f6zendirmiyoruz da.<\/p>\n
Bat\u0131\u2019daki baz\u0131 modeller gibi kronometreyle ya\u015fayan bir sistem kurmuyoruz. \u201cBug\u00fcn 17 dakika tablet kulland\u0131n, yar\u0131n 11 dakika hakk\u0131n kald\u0131\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n uzun vadede sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funa \u00e7ok inanm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yakla\u015f\u0131m teknolojiyi do\u011fal bir ara\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p yasakl\u0131 bir \u00f6d\u00fcle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Yasaklanan \u015feyin cazibesi art\u0131yor.<\/p>\n
Biz daha \u00e7ok \u015funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz:<\/p>\n
Teknoloji hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Gerekti\u011finde kullan\u0131l\u0131r. Ama hayat\u0131n kendisi de\u011fildir.<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m ilgin\u00e7 bi\u00e7imde \u00e7ocuklar\u0131n ekranla ili\u015fkisini daha dengeli hale getiriyor. Ne obsesif bir yak\u0131nl\u0131k olu\u015fuyor ne de gizli gizli yap\u0131lan bir ka\u00e7\u0131\u015f alan\u0131.<\/p>\n
Oynayacaklar\u0131 oyunlar\u0131 bize dan\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 istiyoruz. \u0130zleyecekleri i\u00e7eriklerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca kaliteli ve premium i\u00e7erikler olmas\u0131na dikkat ediyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn internetin as\u0131l problemi miktar de\u011fil kalite problemi.<\/p>\n
Algoritman\u0131n seni mi y\u00f6netti\u011fi yoksa senin algoritmay\u0131 m\u0131 e\u011fitti\u011fin art\u0131k \u00e7ok kritik bir mesele.<\/p>\n
Bu y\u00fczden \u00e7ocuklara yaln\u0131zca cihaz kullanmay\u0131 de\u011fil, algoritmay\u0131 anlamay\u0131 \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Yapay zek\u00e2ya nas\u0131l soru sorulur? Gelen cevap nas\u0131l kontrol edilir? Hangi bilgiye neden g\u00fcvenilmez? Kaynak neden \u00f6nemlidir?<\/p>\n
San\u0131yorum yeni \u00e7a\u011f\u0131n medya okuryazarl\u0131\u011f\u0131 tam olarak burada ba\u015flayacak.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda \u201cbilgiye ula\u015fmak\u201d art\u0131k bir beceri de\u011fil. As\u0131l beceri do\u011fru bilgiyi ay\u0131klamak olacak.<\/p>\n
Bence bir\u00e7ok anne baban\u0131n ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 nokta da burada. \u00c7ocuklar\u0131 ekrandan tamamen uzakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz ama onlar\u0131 gelece\u011fin dijital d\u00fcnyas\u0131na haz\u0131rlam\u0131yoruz.<\/p>\n
Bu da ba\u015fka bir risk yarat\u0131yor.<\/p>\n
Bir s\u00fcre sonra teknoloji kullanan \u00e7ocuklarla teknoloji taraf\u0131ndan kullan\u0131lan \u00e7ocuklar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir fark olu\u015facak.<\/p>\n
\u00dcstelik \u015funu da kabul etmek gerekiyor: Bug\u00fcn\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131 bizim \u00e7ocuklu\u011fumuzdaki d\u00fcnyada ya\u015fam\u0131yor. \u0130nternet art\u0131k elektrik gibi bir altyap\u0131. Yapay zek\u00e2 ise muhtemelen yeni hesap makinesi olacak. Kimse bug\u00fcn \u00e7ocuklara \u201chesap makinesi kullanmas\u0131n\u201d demiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ara\u00e7 normalle\u015fti.<\/p>\n
Yapay zek\u00e2 da normalle\u015fecek.<\/p>\n
Mesele \u00e7ocu\u011fun teknolojiyle ili\u015fkisinin niteli\u011fi olacak.<\/p>\n
\u00dcreten mi olacak?<\/p>\n
T\u00fcketen mi?<\/p>\n
Y\u00f6neten mi olacak?<\/p>\n
Y\u00f6netilen mi?<\/p>\n
Bence as\u0131l soru bu.<\/p>\n
\u00c7ocuklar\u0131 ekrandan tamamen uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmak biraz buzdolab\u0131n\u0131 yasaklamaya benziyor. Nas\u0131l ki \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 buzdolab\u0131ndan uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, onun nas\u0131l do\u011fru kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretiyorsak; internet, ekran ve yapay zek\u00e2 i\u00e7in de ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m ge\u00e7erli. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar art\u0131k hayat\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalabilecek teknolojiler de\u011fil, hayat\u0131n altyap\u0131s\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n
As\u0131l mesele \u00e7ocuklar\u0131 teknolojiden uzak tutmak de\u011fil, teknolojiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki kurmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak. Bizim evde yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z da tam olarak bu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ge\u00e7en g\u00fcn bir video izledim. Televizyonda dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve okulda telefon yasaklar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Konuklardan biri \u00e7ok kritik bir c\u00fcmle kurdu: \u201cTelefon al\u0131n\u0131nca \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z bir anda Einstein olmuyor.\u201d A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bence de tart\u0131\u015fman\u0131n merkezinde olmas\u0131 gereken c\u00fcmle…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-17086","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n