“”D\u00fcnya h\u0131zla k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcyor”” s\u00f6z\u00fcn\u00fc kim, ne zaman, nerede s\u00f6yledi bilmiyorum. Fakat d\u00fcnya, s\u00f6z\u00fcn sahibini, utand\u0131rmamak i\u00e7in elinden geleni yap\u0131yor. \u0130\u015fte \u015fimdi de b\u00fct\u00fcn gezegen \u00fczerindeki ileti\u015fimi binlerce defa kolayla\u015ft\u0131racak bir projenin olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.
\n\u0130ridyum, herkesin bildi\u011fi gibi 77 elektronun etraf\u0131nda f\u0131r\u0131l f\u0131r\u0131l d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc Periyodik Tablomuzun k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u015firin bir elementi. Bu \u015firin element bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck projelerinden birine ismini veriyor. Motorola’n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi, Japon ve Amerikal\u0131 17 \u015firketin olu\u015fturdu\u011fu bir konsorsiyum 1990 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131nda yeni bir projenin m\u00fcjdesini vermi\u015flerdi. Bu proje \u0130ridyum ad\u0131yla an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131 ve projenin as\u0131l amac\u0131 66 tane yere yak\u0131n LEO (10w earth orbiting satellites) uydusu ile veri, faks ve telefon trafi\u011fini direk uydu hatt\u0131yla yap\u0131p, yer istasyonlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rarak ucuz haberle\u015fmeyi sa\u011flamakt\u0131. Bu arada direk uydu haberle\u015fmesinin bir yarar\u0131 daha ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yerden yap\u0131lan haberle\u015fmelerde olu\u015fan 2 saniyelik gecikme bu proje ile yok ediliyordu.
\nMotorola, projenin ba\u015flamas\u0131 ile birlikte Iridium Inc. isminde bir \u015firket kurdu ve projeyi y\u00fcr\u00fctme i\u015flerini bu \u015firkete b\u0131rakt\u0131. \u015eirket kuruldu\u011fu 1991 y\u0131l\u0131ndan bu yana yapaca\u011f\u0131 i\u015fleri belli s\u0131ralamalara koydu. \u0130lk s\u0131rada 1993 ve 1994 y\u0131llar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar ve \u00fcretim i\u00e7in \u00f6denmesi gereken toplam 2.4 milyar dolarl\u0131k faturalar\u0131n, Motorola \u015firketine g\u00f6nderilmesi vard\u0131. \u0130ridium Inc. bu paray\u0131 ald\u0131ktan sonra projenin FCC standartlar\u0131n\u0131 onaylatt\u0131 ve 1996 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131nda ilk uyduyu f\u0131rlatt\u0131. Tabii ki bu daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu uydudan sonra at\u0131lmas\u0131 gereken toplam 65 uydu daha vard\u0131.
\nProjenin en can al\u0131c\u0131 noktas\u0131 bu k\u00fc\u00e7\u00fck haberle\u015fme kutular\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her biri 689 kilogram olup yery\u00fcz\u00fcnden 780 kilometre y\u00fcksekli\u011fe yerle\u015ftiriliyorlar. (Normal uydular yerden yakla\u015f\u0131k 42000 km y\u00fckse\u011fe yerle\u015ftirilirler) Bu kadar al\u00e7akta olmalar\u0131 yerle haberle\u015fmelerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Hatta parabolik antenler yerine bir k\u00fc\u00e7\u00fck telefon anteniyle bile ba\u011flant\u0131lar kurulabiliyor. Bu uydular\u0131 Motorola \u015fiketinin alt kurulu\u015fu olan SATCOM (Satellite Communication), Locheed firmas\u0131 ile birlikte haz\u0131rl\u0131yor. Lockheed firmas\u0131 daha \u00f6nceki uzay tecr\u00fcbelerinden yararlanarak uyduyu yerle\u015ftirecek uzay meki\u011fini haz\u0131rlamakla kalmay\u0131p uydu \u00fczerindeki baz\u0131 par\u00e7alar\u0131nda haz\u0131rlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor. Test ve geli\u015ftirme fonksiyonlar\u0131n\u0131 da yine bu \u015firket ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Fakat uydular\u0131n yerle\u015ftirilmesi ve at\u0131lmas\u0131 i\u015flemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in 3 b\u00fcy\u00fck \u015firketin daha yard\u0131m\u0131 gerekmekte bunlar; Amerika’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck jet \u00fcreticilerinden McDonnell Douglas Corporation, \u00c7in’in China Great Wall lndustry’si ve Rusya Federasyonunun Khrunichev Uzay Ara\u015ft\u0131rma ve Geli\u015ftirme Merkezi’dir Bu kurulu\u015flar da kendilerine d\u00fc\u015fen g\u00f6revi yaparak uydular\u0131 teker teker uzaya daha do\u011frusu d\u00fcnyan\u0131n biraz \u00fczerine yollamaya ba\u015flad\u0131lar.
\nAmerika’da b\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler olurken konsorsiyumun Japon kanad\u0131. Nippon Irdium Corporation ad\u0131nda yeni bir \u015firket kurdu. Bu \u015firketin amac\u0131 yerdeki mevcut haberle\u015fme a\u011flar\u0131n\u0131 da bir gateway (arakap\u0131) yard\u0131m\u0131 ile bu uydulara y\u00f6nlendirmekti. Yani lokal a\u011f ile telefon a\u00e7an birinin bu uydu a\u011fl\u0131 telefonlara ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Nippon Iridum \u015firketi gatewayleri haz\u0131rlamaya 1996 y\u0131l\u0131n\u0131n \u015eubat ay\u0131nda ba\u015flad\u0131 ve bu konudaki en b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 Siemens’ten ald\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki a\u011f aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fleri sa\u011flayan switch (anahtar) Siemens firmas\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi EWSD bazl\u0131 D900 anahtar\u0131d\u0131r.
\n\u0130ridyum projesi iki temel frekans \u00fczerinden haberle\u015fmeyi sa\u011fl\u0131yor. Bunun amac\u0131 yer istasyonlar\u0131ndan ve lokal telefon a\u011flar\u0131ndan g\u00f6nderilen sinyalleri, uydu ve telefonlar aras\u0131ndaki haberle\u015fmeye kar\u0131\u015ft\u0131rmamak. Gatewayler uydularla haberle\u015firken KaBand’\u0131 denilen bir band\u0131 kullan\u0131rken telefonlar ve di\u011fer ara\u00e7lar uydularla haberle\u015fmek i\u00e7in LBand\u0131n\u0131 (1616-1626.5 MHz) kullan\u0131yorlar.
\nProjenin biti\u015f tarihi, 1998 Eyl\u00fcl’\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve bu d\u00f6nemden sonra d\u00fcnya \u00fczerinde istedi\u011fimiz noktadan, istedi\u011fimiz noktaya \u00e7ok ucuza konu\u015fma imkan\u0131m\u0131z olacak. Motorola \u015firketi bu projenin bitimi ile birlikte Washington DC yak\u0131nlar\u0131nda bir ana kontrol merkezini ve bu kontrol merkezlerine ba\u011fl\u0131 Hawaii ve Kanada’da iki ayr\u0131 kontrol merkezini de hizmete sokacak.
\nMotorola Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u00f6yledikleri ger\u00e7ekle\u015firse 1998 y\u0131l\u0131ndan sonra d\u00fcnya hepimiz i\u00e7in ger\u00e7ekten. Mesela Sahra \u00c7\u00f6l\u00fcnden Pizza Hut’\u0131 arayarak Coca Cola istemeniz m\u00fcmk\u00fcn olacak. Ayn\u0131 \u015fekilde kahramanlar\u0131m\u0131z da bu durumdan nasibini al\u0131r herhalde, f\u0131s\u0131lt\u0131 orman\u0131ndan IRC yaparak kendine e\u015f arayan K\u0131z\u0131lmaske’ler pek abart\u0131 gelmeyecek.
\nBirka\u00e7 ay \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen ve 60 \u00fclkenin imzalad\u0131\u011f\u0131 telekom\u00fcnikasyon anla\u015fmas\u0131n\u0131n bizlere neler getirece\u011fini hepimiz \u00e7ok iyi biliyoruz. Art\u0131k T\u00fcrkiye’deki bir ISP (Internet Service Provider-Internet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131)’yi aramak veya Amerika’daki bir ISP’yi aramak konusunda bir se\u00e7im \u015fans\u0131m\u0131z olacak. Motorola’da bu konuya dikkatleri \u00e7ekerek bu anla\u015fman\u0131n kendileri i\u00e7in de \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu vurguluyor. Motorola b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle projeyi sadece Amerika’ya satmay\u0131 planlarken kendisini 60 \u00fclkenin bulundu\u011fu bir b\u00fcy\u00fck pazar\u0131n i\u00e7inde buldu. Yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re bu anla\u015fmayla birlikte projenin bitiminde telefon faturalar\u0131 umulan\u0131n \u00f6tesinde k\u00fc\u00e7\u00fck rakamlara d\u00f6n\u00fc\u015fecek. Daha \u00f6nemlisi bir geli\u015fme sadece telefon faturalar\u0131m\u0131zla da s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p \u00e7a\u011fr\u0131 cihazlar\u0131n\u0131n da her noktadan haberle\u015fmeye a\u00e7\u0131k olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak. Yani 1998 Eyl\u00fcl ay\u0131ndan itibaren \u00e7a\u011fr\u0131 cihazlar\u0131m\u0131z\u0131 mesajlar\u0131m\u0131z\u0131 almas\u0131 i\u00e7in evin neresine koymam\u0131z gerekti\u011fini tart\u0131\u015fmak zorunda kalmayaca\u011f\u0131z.
\nBiz bilgisayarc\u0131lar san\u0131lan\u0131n aksine toplumdan ve sosyal hayattan \u00e7ok uzak insanlar de\u011filiz. Fakat i\u015flerimizin yo\u011funlu\u011fu ve bu i\u015fler ger\u00e7ekle\u015ftirecek makinelerin ta\u015f\u0131n\u0131lamaz olmas\u0131 bizi evlerimize hatta k\u00fc\u00e7\u00fck odalar\u0131m\u0131za kilitlemi\u015f durumdayd\u0131. Ger\u00e7i bir s\u00fcre \u00f6nce ta\u015f\u0131nabilir bilgisayarlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 hayat\u0131m\u0131z\u0131 bir nebze kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 fakat hemen arkas\u0131ndan gelen bir di\u011fer geli\u015fme hepimizi evlerimize bir telefon a\u011f\u0131 ile ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu geli\u015fme hepinizin tahmin etti\u011fi gibi internetti ve kader bu noktada bizi bir siber uzaya y\u00f6nlendirmi\u015fti. Gelecek bize ne getirir bilmiyorum fakat \u0130ridyum projesi bizi evlerimizden \u00e7\u0131kar\u0131p d\u00fcnyan\u0131n neresinde olursak olal\u0131m bir cep telefonu ile siber uzaya ba\u011flayabilecek. Bu noktadan sonra hepimiz i\u00e7in esaretten kurtulma g\u00fcnleri ba\u015flayacak ger\u00e7i bu kadar e\u015fya ile evden \u00e7\u0131kmak hayli zaman alacak ama ne yapal\u0131m g\u00fcl\u00fc seven dikenine kutlanacak.
\nKafam\u0131z\u0131 Kar\u0131\u015ft\u0131ranlar
\n\u0130lk yaz\u0131lar\u0131m\u0131 okuyanlar hemen g\u00f6receklerdir, bu yaz\u0131lar\u0131 yazmaktaki amac\u0131m size gelecekte hayat\u0131m\u0131za y\u00f6n verecek geli\u015fmeleri bildirmekle birlikte T\u00fcrkiye’nin bu geli\u015fmelerin neresinde oldu\u011funu da anlatmakt\u0131. Ge\u00e7en say\u0131da Internet 2 projesi \u00fczerinde durmu\u015ftuk ve T\u00fcrkiye’de de buna benzer bir yap\u0131n\u0131n olu\u015fumundan dolay\u0131 umutlanm\u0131\u015ft\u0131k. Fakat bu sefer ge\u00e7en say\u0131m\u0131zdaki gibi bir geli\u015fme ile kar\u015f\u0131la\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hemen bildirmek isterim.
\nT\u00fcrkiye’de ileti\u015fimin ne nokta oldu\u011fu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda TT (T\u00fcrk Telekom’un) yeni birka\u00e7 geli\u015fmeyi haber verdi\u011fini \u00f6\u011frendim. Bunlar\u0131n i\u00e7inde bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ok fazla ilgilendiren iki nokta dikkatimi \u00e7ekti.
\nT\u00fcrk Telekom’un T\u00fcrkiye’deki internet hizmetlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in olu\u015facak bir \u015firkete b\u00fct\u00fcn yetkilerini verece\u011fini ilan etmesinin \u00fczerinden \u00e7ok fazla zaman ge\u00e7medi. T\u00fcrkiye’de \u00f6zelle\u015fmenin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6neme\u00e7di ve bu tip bir durumun bir tekelle\u015fmeye yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131, serbest piyasa felsefesine ters d\u00fc\u015fece\u011fini hepimiz \u00e7ok ciddi bi\u00e7imde anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Hatta hastal\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde, Devlet Bakan\u0131m\u0131z (eski) Sn. Yusuf Bozkurt \u00d6zal ile bir konu\u015fmamda kendisinin yataktan kalk\u0131p bu hatan\u0131n d\u00fczeltilmesi i\u00e7in devletin \u00fcst mercileri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeye gitti\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131. Bu kadar giri\u015fime ra\u011fmen T\u00fcrk Telekom, yine de bildi\u011fini yapm\u0131\u015f ve a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ihalede Turnet’e b\u00fct\u00fcn yetkileri devretmi\u015fti. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnIerde T\u00fcrk Telekom Enformatik Sistemler Daire Ba\u015fkan\u0131 Dicle Ero\u011flu yapt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131klamada Turnet s\u00f6zle\u015fmesinin kopyalar\u0131n\u0131n baz\u0131 kurulu\u015flara alternatif omurgalar olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in verdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti.
\nBunun \u00fczerine Grup ba\u015fm\u00fchendis vekili Ayfer Canbazo\u011flu ile bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131m ve aral\u0131k ay\u0131nda T\u00fcrk Telekom’un Turnet’e \u0130stanbul yurtd\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, mevcut 512 Kbit’ten 2048 Kbit’e (2 Mbit) \u00e7\u0131karmas\u0131 yolunda bir \u00f6neride bulundu\u011funu s\u00f6yledi. G\u00f6r\u00fcnen o ki bu konuda Turnet, T\u00fcrk Telekom’un \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini ya dikkate alm\u0131yor ya da uygulamakta \u00e7ok yava\u015f kal\u0131yor. T\u00fcrk Telekom’un alternatif omurgalar aramas\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, kendilerinin Turnet’in Internet ba\u011flant\u0131lar\u0131 konusunda yaln\u0131z kalmas\u0131ndan rahats\u0131z olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.
\nBir di\u011fer \u00f6nemli konu ise “”end user”” diye bahsetti\u011fimiz son kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ilgilendiriyor. Biliyorsunuz bir s\u00fcre \u00f6nce Internet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131lar 822’li hatlardan limitsiz kullan\u0131m hakk\u0131 vermeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bunun i\u00e7in ayl\u0131k Internet \u00f6demelerinin \u00fczerine 10 dolarl\u0131k bir ekstra fatura \u00f6deniyordu. T\u00fcrk Telekom Enformatik Sistemler Daire Ba\u015fkan\u0131 Dicle Ero\u011flu yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya 822’li hatlar\u0131n paral\u0131 olmas\u0131 gere\u011fini ve bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 en k\u0131sa zamanda ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 da s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. Ben bu konuyu da T\u00fcrk Telekom Grup ba\u015fm\u00fchendis vekili Ayfer Can bazo\u011flu’na sordum. Bana T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u00fclkede \u00fccretsiz internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu tip bir uygulaman\u0131n as\u0131l amac\u0131n\u0131n t\u00fcm Internet eri\u015fimlerini 822’Ii hatlarla ba\u015flayan telefon numaralar\u0131na ba\u011flamak oldu\u011funu s\u00f6yledi. 822’li hatlardan para al\u0131n\u0131rsa bu d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir \u00fclkesinde olmayan bir uygulaman\u0131n ilk kez T\u00fcrkiye’de ger\u00e7ekle\u015fmesi anlam\u0131na geliyor. Yani T\u00fcrk Telekom, T\u00fcrkiye’nin Internet eri\u015fimini paras\u0131z yapan ilk \u00fclke olmas\u0131ndansa, 822’li hatlar\u0131n paral\u0131 oldu\u011fu ilk \u00fclke olmas\u0131n\u0131 tercih ediyor ve bu konuda ki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da en k\u0131sa zamanda ba\u015flayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\nGe\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hep yanl\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fcyoruz ama bu yanl\u0131\u015flardan ders almay\u0131 bile daha \u00f6\u011frenemedik. Yap\u0131lan yan l\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczeltmek ve zarar\u0131n neresinden olursa olsun d\u00f6nmek g\u00fczel ama neden daha dikkatli hareket edip daha az hata yapmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
“”D\u00fcnya h\u0131zla k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcyor”” s\u00f6z\u00fcn\u00fc kim, ne zaman, nerede s\u00f6yledi bilmiyorum. Fakat d\u00fcnya, s\u00f6z\u00fcn sahibini, utand\u0131rmamak i\u00e7in elinden geleni yap\u0131yor. \u0130\u015fte \u015fimdi de b\u00fct\u00fcn gezegen \u00fczerindeki ileti\u015fimi binlerce defa kolayla\u015ft\u0131racak bir projenin olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130ridyum,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-333","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n