L\u00fctfen altta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz benim yorumumu yaz\u0131y\u0131 okumadan izlemeyiniz. [youtube=http:\/\/www.youtube.com\/watch?v=2Rglr8F9oIk]<\/p>\n
15 milyar y\u0131l \u00f6nceye bakmak: Zaman\u0131n oku geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez ama biz ge\u00e7mi\u015fe bakabiliriz. Bak\u0131yoruz da. Uzaydaki Hubble teleskopu mesela, evrenin ilk olu\u015ftu\u011fu andaki b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n kal\u0131nt\u0131s\u0131 olan kozmik \u0131\u015f\u0131may\u0131 g\u00f6zledi\u011fimiz son aletimiz. Ayn\u0131 \u0131\u015f\u0131may\u0131 60’l\u0131 y\u0131llarda radyo teleskoplarla da g\u00f6zlemi\u015ftik. O \u0131\u015f\u0131ma hemen hemen 15 milyar y\u0131l \u00f6nce meydana geldi. Yani bug\u00fcn bak\u0131p 15 milyar y\u0131l \u00f6nceyi g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n
BA\u015eROL\u00dcNDE Brad Pitt’in oynad\u0131\u011f\u0131 ‘Benjamin Button’ filmini
\nizleyenleriniz vard\u0131r. D\u00fcnyaya \u00e7ok ama \u00e7ok ya\u015fl\u0131 bir adam olarak gelip sonra da bebek olarak \u00f6len Benjamin Button’un hikayesi.
\nVeya, \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir sinema filmi de yap\u0131lan ‘Time Traveller’s Wife-Zaman Gezginin Kar\u0131s\u0131’n\u0131 okuyan, izleyeniniz vard\u0131r. Adam zamanda gezdi\u011fi i\u00e7in kar\u0131s\u0131n\u0131 daha o \u00e7ocukken kendisine a\u015f\u0131k eder, sonra da kendi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonuna do\u011fru giderken de bize a\u015fk hakk\u0131nda unutulmaz dersler verir.
\nB\u00f6yle \u00e7ok say\u0131da ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rnek verebilirim, edebiyat d\u00fcnyas\u0131ndan, ana konusu zaman kavram\u0131 ve zamanda yolculuk olan.
\n\u00d6rne\u011fin Isaac Asimov’un bir roman\u0131nda ‘zaman gezginleri’ vard\u0131r, bir \u00e7e\u015fit ‘zaman polisi’ i\u015flevi de g\u00f6ren, insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131na k\u00f6t\u00fc \u015feyler gelmesini engellemek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fe veya gelece\u011fe do\u011fru giderek kendilerinin ‘minimum de\u011fi\u015fiklik’ dedi\u011fi \u015feyi yapan. Ama sonunda zaman\u0131n \u00e7ok \u00e7ok ilerisinden birileri gelir, onlar\u0131 engellemek i\u00e7in zamanda yolculuk cihaz\u0131n\u0131n icat edilmesini engelleyen bir ‘minimum de\u011fi\u015fiklik’ yaparlar.
\nZaman kavram\u0131n\u0131n bu kadar ilgi \u00e7ekici olmas\u0131 bo\u015funa de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc, esasen Einstein’dan beri elimizde, teorik de olsa, yeni bir imkan var: Kendi bireysel zaman\u0131m\u0131z\u0131 yava\u015flatma, ba\u015fkalar\u0131na g\u00f6re daha uzun zaman ya\u015fama imkan\u0131.
\nBunun yolu, \u00e7ok ama \u00e7ok y\u00fcksek s\u00fcratlerde seyahat etmekten ge\u00e7iyor. I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yakla\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7a saatler yava\u015fl\u0131yor, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda ise zaman akmamaya ba\u015fl\u0131yor.
\nHep verilen \u00f6rnek \u015fudur: \u0130kiz karde\u015flerden biri, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 kadar h\u0131zda yol alan bir roketle d\u00fcnyadan ayr\u0131lsa ve kendi zaman\u0131yla 1 y\u0131l sonra geri gelse, ikiz karde\u015fini \u00e7ok ama \u00e7ok ya\u015flanm\u0131\u015f olarak bulacakt\u0131r. Onun i\u00e7in sadece 1 y\u0131l ge\u00e7mi\u015ftir ama d\u00fcnyadaki karde\u015fi o arada ony\u0131llar ge\u00e7irmi\u015f olacakt\u0131r.
\nYani uzaya giden karde\u015f bir anlamda gelece\u011fe yolculuk yapm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Gelece\u011fe yolculuk, en az\u0131ndan teorik olarak, bu anlatt\u0131\u011f\u0131m \u00f6rnekteki gibi m\u00fcmk\u00fcn. Peki ge\u00e7mi\u015fe yolculuk m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?
\nAsl\u0131nda o \u00e7ok daha kolay. Aynan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ti\u011finizde kendi ge\u00e7mi\u015finize bak\u0131yorsunuz. \u00c7ok ama \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nceki olabilir ama sonunda ge\u00e7mi\u015f ge\u00e7mi\u015ftir.
\nVeya gece ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 kald\u0131r\u0131p y\u0131ld\u0131zlara bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda asl\u0131nda evrenin ge\u00e7mi\u015fine bak\u0131yorsunuz. G\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131klar\u0131 bile bize 8 dakikada ula\u015f\u0131yor, y\u0131ld\u0131zlarda ise milyonlarca y\u0131l \u00f6nce yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f par\u0131lt\u0131y\u0131 se\u00e7iyor g\u00f6z\u00fcm\u00fcz.
\nAma herhalde hayat etti\u011finiz ge\u00e7mi\u015fe yolculuk bu de\u011fildi. Siz aynen gelece\u011fe giden ikiz karde\u015f gibi bir bireyin do\u011frudan ge\u00e7mi\u015fe, ne bileyim 1500’l\u00fc y\u0131llar \u0130stanbul’una mesela, gitmesini anl\u0131yordunuz ge\u00e7mi\u015fe yolculuktan.
\nMaalesef b\u00f6ylesi bir bireysel yolculu\u011fu teorik olarak bile m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ikna edici bir sebep yok.
\nOlmamas\u0131n\u0131n sebebi de, b\u00f6yle bir yolculu\u011fun evrenin temel yasalar\u0131ndan birine, termodinami\u011fin ikinci kanununa ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmesi.
\nTermodinami\u011fin ikinci kanunu, kabaca ‘Is\u0131, so\u011fuktan s\u0131ca\u011fa do\u011fru akmaz’ der. Ger\u00e7ekten de durum hep tersidir: Is\u0131, s\u0131caktan so\u011fu\u011fa do\u011fru akar.
\nIs\u0131n\u0131n nerden nereye akt\u0131\u011f\u0131yla zaman\u0131n ne ilgisi var demeyin. Zaman\u0131n okunun hep ileriyi, hep gelece\u011fi g\u00f6stermesi de bu kanunun a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 evren yasalar\u0131n\u0131n bir sonucudur.<\/p>\n
Masadan d\u00fc\u015f\u00fcp k\u0131r\u0131lan bardak…<\/p>\n
TERMOD\u0130NAM\u0130K kanunlar\u0131 1800’l\u00fc y\u0131llar boyunca ve teker teker geli\u015ftirildi. Bu kanunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sebebi de sonucu da, buhar makinas\u0131yd\u0131. End\u00fcstri devrimini var eden, bize bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 veren icat yani.
\nTermodinami\u011fin ikinci kanunu asl\u0131nda apa\u00e7\u0131k olan\u0131 bize s\u00f6yler. Kanun ilk bak\u0131\u015fta o kadar basittir: Is\u0131, so\u011fuktan s\u0131ca\u011fa do\u011fru akmaz. Ama bu basit gibi g\u00f6z\u00fcken c\u00fcmle insanl\u0131\u011fa ‘entropi’ kelimesini hediye etti. Entropi, en basit anlat\u0131m\u0131yla, bir sistem i\u00e7inde enerji harcand\u0131k\u00e7a d\u00fczensizli\u011fin de artaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.
\nVe i\u015fte tam da bu sebeple zaman\u0131n oku da hep ileriyi g\u00f6sterir, geriyi de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ge\u00e7en anda sistem i\u00e7inde enerji harcan\u0131r, yani d\u00fczensizlik de artar.
\nBardak masan\u0131n \u00fczerinden d\u00fc\u015fer ve k\u0131r\u0131l\u0131r. D\u00fczensizlik artar. Ama tersi olmaz: Yere sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f cam par\u00e7ac\u0131klar\u0131 yukar\u0131 do\u011fru s\u0131\u00e7ray\u0131p masan\u0131n \u00fczerinde yeniden bir bardak haline gelmezler.
\nZaman\u0131n oku da ileriyi g\u00f6sterir. Benjamin Button gibi biyolojik hayat\u0131n\u0131z\u0131 geriye do\u011fru ya\u015fayamazs\u0131n\u0131z. Veya bir anda ge\u00e7mi\u015fe s\u0131\u00e7ray\u0131p oradan yolunuza yeniden ileriye do\u011fru devam edemezsiniz.<\/p>\n
Peki ya \u0131\u015f\u0131ktan h\u0131zl\u0131 yolculuk yapacak olursak?<\/p>\n
\u00d6YLE ya, termodinami\u011fin ikinci yasas\u0131 dahil bildi\u011fimiz evren yasalar\u0131, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki s\u00fcratler i\u00e7in ge\u00e7erli.
\nEinstein’dan beri, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaman\u0131n (o g\u00f6zlemci i\u00e7in) duraca\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz.
\nPeki ya \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131 a\u015farsak? Einstein bize bunu yasaklar ama hayal bu ya, gelin d\u00fc\u015f\u00fcnelim: E\u011fer \u0131\u015f\u0131ktan daha h\u0131zl\u0131 gidersek, en az\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 giden i\u00e7in zaman terse \u00e7al\u0131\u015fmaya, saatler geri geri gitmeye ba\u015flar m\u0131?
\nBunu tabii hayal etmesi bile zor.
\nAli, Ay\u015fe’ye evlenme teklif eder. Ay\u015fe bu teklife \u00e7ok sevinir ve \u0131\u015f\u0131ktan bile h\u0131zl\u0131 hareket ederek teklifi kabul etti\u011fini s\u00f6yleyecek olursa, bu bilginin Ali’ye hen\u00fcz evlilik teklifi yap\u0131lmam\u0131\u015fken ula\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilir.
\nBu da, ‘nedensellik’ ilkesinin ihlali, yani bir ba\u015fka evren yasas\u0131n\u0131n \u00e7i\u011fnenmesi anlam\u0131na gelir. Bir \u015fey, daha sebebi olu\u015fmam\u0131\u015fken ya\u015fanamaz.
\nBarda\u011fa eliniz \u00e7arpar, bardak yere d\u00fc\u015fer ve k\u0131r\u0131l\u0131r. Hen\u00fcz eliniz \u00e7armam\u0131\u015fken barda\u011f\u0131n yere z\u0131play\u0131p k\u0131r\u0131lmas\u0131 tuhaf olur.
\nMa\u00e7lar hen\u00fcz oynanmam\u0131\u015fken, loto hen\u00fcz \u00e7ekilmemi\u015fken biz sonucunu biliyor oluruz.
\nZaman\u0131n oku geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
L\u00fctfen altta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz benim yorumumu yaz\u0131y\u0131 okumadan izlemeyiniz. [youtube=http:\/\/www.youtube.com\/watch?v=2Rglr8F9oIk] 15 milyar y\u0131l \u00f6nceye bakmak: Zaman\u0131n oku geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez ama biz ge\u00e7mi\u015fe bakabiliriz. Bak\u0131yoruz da. Uzaydaki Hubble teleskopu mesela, evrenin ilk olu\u015ftu\u011fu andaki b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n kal\u0131nt\u0131s\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-6850","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n