Son d\u00f6nemde en \u00e7ok severek okudu\u011fum yazar \u0130smet Berkan. \u00c7ok iyi bir teknoloji ve bilim k\u00f6\u015fe yazar\u0131… \u00d6rne\u011fi mi? Pazar g\u00fcn\u011f yaz\u0131s\u0131. \u0130ki k\u0131sm\u0131n\u0131 da yay\u0131nl\u0131yorum. Bulut konusunda Amazon’un bulutunun d\u00fcnyada en b\u00fc\u00fcyk oldu\u011funu verdi\u011fim derslerde s\u00f6ylerdim.
\n\u0130\u015fte u f\u0131rt\u0131na bunu iyice a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n
Bilgisayarlar\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc…<\/p>\n
BUNDAN dokuz y\u0131l \u00f6nce, 2003 y\u0131l\u0131nda bir firma arama motoru Google’\u0131 dava etti. Dava gerek\u00e7esi, yap\u0131lan aramalarda firman\u0131n ad\u0131n\u0131n alt s\u0131ralarda \u00e7\u0131kmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Dava uzad\u0131 ve taa Amerikan Y\u00fcksek Mahkemesi’ne kadar gitti. Google burada yapt\u0131\u011f\u0131 savunmas\u0131nda \u00e7ok ilgin\u00e7 bir konuyu g\u00fcndeme getirdi ve arama motorlar\u0131n\u0131n verdi\u011fi sonu\u00e7lar\u0131n Amerikan Anayasas\u0131’n\u0131n ek 1. maddesinde yer alan ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda koruma alt\u0131nda oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.
\nY\u00fcksek Mahkeme gerek\u00e7eli karar\u0131n\u0131 hi\u00e7 yay\u0131nlamad\u0131 ama sonu\u00e7ta Google davada hakl\u0131 bulundu\u011funa g\u00f6re, belki ileri s\u00fcr\u00fclen bu g\u00f6r\u00fc\u015f de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde pay sahibi oldu davan\u0131n sonucunda.
\nGoogle bununla yetinmedi. Daha sonra bir anayasa hukuku, daha do\u011frusu ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc uzman\u0131 akademisyene, Los Angales’teki California \u00dcniversitesi’nden (UCLA) Eugene Volokh’a Google arama motoru sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n anayasa korumas\u0131 alt\u0131nda ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daha iyi ifade etmesi i\u00e7in rapor sipari\u015f etti. O raporda, sadece Google de\u011fil b\u00fct\u00fcn di\u011fer arama motorlar\u0131n\u0131n sorulan sorulara verdi\u011fi cevaplar\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131 alt\u0131nda Anayasa korumas\u0131 alt\u0131nda olmas\u0131 gerekti\u011fi uzun uzun anlat\u0131l\u0131yor.
\nAd\u0131 Google veya Bing veya Yahoo, arama motoru dedi\u011finiz matematiksel bir algoritma. Yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z kelimeleri anlamlar\u0131na tam eremese de tan\u0131yor, o kelimelerin ili\u015fkilendi\u011fi internet adreslerini de kendine g\u00f6re bir \u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131yla size sunuyor, yani siz soruyorsunuz bir robot da b\u00fct\u00fcn interneti taray\u0131p cevab\u0131n\u0131z\u0131 nerede bulaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 size s\u00f6yl\u00fcyor.
\nK\u0131sacas\u0131 bir robottan s\u00f6z ediyoruz.
\nPeki bir robotun ‘ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ olabilir mi? Olmal\u0131 m\u0131?
\nBiliyorum bu soru bizlere fazlas\u0131yla fantezi gelen bir soru. Bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 olan ben, s\u0131rf ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc kulland\u0131m diye ka\u00e7 kere hakim ve savc\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rlam\u0131yorum bile. Mahkum olmu\u015flu\u011fum bile var. Oysa tek yapt\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131 yazmak veya yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131y\u0131 yay\u0131nlamak.
\nBiz insanlar i\u00e7in T\u00fcrkiye’de hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f ve ne zaman ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi belli olmayan, halen binlerce ki\u015finin ifade
\n\u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kullanmak istediler diye hapiste oldu\u011fu bir konunun Amerika’da bu seviyede tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor olmas\u0131, iki \u00fclke aras\u0131ndaki mesafeyi g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan bence \u00e7ok anlaml\u0131.
\nBilgisayarlar, robotlar, g\u00f6r\u00fcnmez algoritmalar her g\u00fcn ve her an bizim i\u00e7in, bizim ad\u0131m\u0131za kararlar veriyorlar.
\nGirdi\u011fimiz yeni \u00e7a\u011f b\u00f6yle bir \u00e7a\u011f.<\/p>\n
Bir temel insan hakk\u0131 olarak internet<\/p>\n
INSTAGRAM, benim kullanmaktan zevk ald\u0131\u011f\u0131m bir sosyal payla\u015f\u0131m a\u011f\u0131. Bu a\u011fda \u00e7ekti\u011finiz foto\u011fraflar\u0131 payla\u015f\u0131yorsunuz, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 foto\u011fraflar\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz.
\n\u00d6nceki g\u00fcn birara bu a\u011fa ula\u015famaz olduk. Sadece biz T\u00fcrkiye’dekiler de\u011fil; d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinden hi\u00e7 kimse ula\u015famad\u0131 Instagram’a saatlerce. Sonra birara d\u00fczelir gibi oldu ama geceyar\u0131s\u0131ndan sonra Instagram bir kez daha ula\u015f\u0131lamaz hale geldi.
\nBu sat\u0131rlar yaz\u0131l\u0131rken ‘ar\u0131za’ giderilmi\u015f de\u011fil ama hi\u00e7 de\u011filse ar\u0131zan\u0131n nedeni hakk\u0131nda bilgimiz var: D\u00fcnyada devasa ‘veri
\nmerkezleri’ var. Buralar, binlerce, bazen onbinlerce firmaya ayn\u0131 anda hizmet sunan devasa bilgisayar hard diskleri asl\u0131nda.
\nAmerika’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck veri merkezi hizmetlerinden birinin sunucusu, bizim www.amazon.com adresinden bildi\u011fimiz b\u00fcy\u00fck internet sat\u0131\u015f organizasyonu.
\n\u0130\u015fte Instagram da, yan\u0131s\u0131ra di\u011fer sosyal payla\u015f\u0131m a\u011f\u0131 Pinterest ve Amerika’n\u0131n devasa film ve dizi sat\u0131c\u0131s\u0131 Netflix gibi halkta do\u011frudan dokunan baz\u0131 \u00f6nemli sistemler ile kim bilir ka\u00e7 bin tane \u015firketle birlikte ‘veri merkezi’ hizmetini Amazon’dan al\u0131yormu\u015f. Ve Amazon’un veri merkezleri iki g\u00fcnd\u00fcr \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f durumda.
\nHat\u0131rlay\u0131n, wikileaks de veri merkezi hizmetini Amazon’dan al\u0131yordu ama me\u015fhur Amerikan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 belgeleri yay\u0131nlanmaya ba\u015flay\u0131nca Amazon onlar\u0131 kovdu. Bu y\u00fczden wikileaks yay\u0131n\u0131 birka\u00e7 g\u00fcn aksad\u0131.
\n\u015eimdi, Amerika’da bir \u015firketin hizmeti \u015fu veya bu sebeple aksad\u0131 diye T\u00fcrkiye’de oturan ben bile olumsuz anlamda etkileniyorsam, internetin hayat\u0131m\u0131zdaki yerini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerek.
\nArt\u0131k pek \u00e7ok hizmeti, pek \u00e7ok veri depolamas\u0131n\u0131, m\u00fcziklerimizi, filmlerimizi, dok\u00fcmanlar\u0131m\u0131z\u0131 ‘bulut’ ad\u0131 verilen sistemde, yani sadece internet \u00fczerinden eri\u015febildi\u011fimiz veri merkezlerinden al\u0131yoruz. Siz de ben de…
\nHat\u0131rlay\u0131n, ge\u00e7en y\u0131l bir mahkeme karar\u0131yla Youtube’a eri\u015fim engellenmek istenirken Google’\u0131n bir temel hizmeti olan ‘documents’ de engellendi. Bu y\u00fczden y\u00fczlerce T\u00fcrk \u015firketinin g\u00fcndelik i\u015fleri aksad\u0131. Buluta \u015fu veya bu sebeple eri\u015femedi\u011fimizde, internet hizmeti olmayan bir yerde bulundu\u011fumuzda vs. hayat\u0131m\u0131z ciddi bi\u00e7imde aks\u0131yor art\u0131k. \u0130nternetin hayat\u0131m\u0131zda bu kadar \u00f6nemli yer tutmas\u0131, onun elektrik, su, sa\u011fl\u0131k hizmetleri gibi bir temel insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 gerektiriyor bence.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Son d\u00f6nemde en \u00e7ok severek okudu\u011fum yazar \u0130smet Berkan. \u00c7ok iyi bir teknoloji ve bilim k\u00f6\u015fe yazar\u0131… \u00d6rne\u011fi mi? Pazar g\u00fcn\u011f yaz\u0131s\u0131. \u0130ki k\u0131sm\u0131n\u0131 da yay\u0131nl\u0131yorum. Bulut konusunda Amazon’un bulutunun d\u00fcnyada en b\u00fc\u00fcyk oldu\u011funu verdi\u011fim…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-7038","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n