\u0130smet Berkan yine g\u00fczel br yaz\u0131 kaleme alm\u0131\u015f. Ben \u015fu \u00e7eviri i\u015finde do\u011fruyu yakalayabiliyormuyuz biraz \u015f\u00fcphedeyim. Yine ayn\u0131 durum karanl\u0131k m\u0131 bu madde? Hepsi ayn\u0131 m\u0131 bu kafam\u0131 kurcal\u0131yor…
\nBir di\u011fer konu da ge\u00e7enlerde Turkcell blogumda yazm\u0131\u015ft\u0131m, http:\/\/blog.turkcell.com.tr\/siz-buzdolabi-olsaydiniz-ne-yapardiniz\/ biribirini tan\u0131mayan iki cihaz ak\u0131ll\u0131 ev ortam\u0131nda nas\u0131l anla\u015f\u0131r diye… \u0130\u015fte \u015fu bizim dark matterla \u015fu anki d\u00fcnyam\u0131z aynen b\u00f6yle… Biz bir maddeyi genel olarak \u0131\u015f\u0131\u011fa ve radyasyona duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fcyoruz… \u00d6l\u00e7\u00fcyoruz da bu dark matter \u0131\u015f\u0131k ve rafyasyona duyars\u0131z.. Onu mutlaka ba\u015fka bir\u015fey heyecanland\u0131r\u0131yor. \u0130\u015fte onun ilgisini \u00e7ekecek bu \u015feyi bulmadan onu anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bir de \u015fu b\u00fct\u00fcn japonlar birbirine benzer muammas\u0131 var i\u015fin i\u00e7inde…
\nDark matter diyoruz ama i\u00e7inde h\u0131rl\u0131s\u0131 var h\u0131rs\u0131z\u0131 var, uyan\u0131\u011f\u0131 var doland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 var… Tani o dark matterda hangi datk matter o da ba\u015fka bir tart\u0131\u015fma konusu.
\nSizi Berkan’\u0131n yaz\u0131s\u0131 ile ba\u015fba\u015fa b\u0131rak\u0131yorum.<\/p>\n
http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/yazarlar\/25034591.asp<\/p>\n
Burnumuzun dibinde paralel evrenler mi var?<\/p>\n
Onlar, par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zlenmezkenki halinin tahmin edilemezli\u011finden hareketle ortaya konan teoriler. Yani bizim g\u00f6zledi\u011fimiz ve g\u00f6zledi\u011fimiz i\u00e7in \u2018kuantum durumu\u2019 \u00e7\u00f6ken par\u00e7ac\u0131k bir yere gidiyor. Peki ya g\u00f6zlemedi\u011fimiz durumlar i\u00e7in par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n gidebilece\u011fi y\u00fczlerce, binlerce, milyonlarca di\u011fer yol? Ya onlar da bizim g\u00f6zlemci olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015fka ba\u015fka evrenlerde \u2018m\u00fcmk\u00fcn\u2019 oluyorsa?
\nTV dizilerinin dayand\u0131\u011f\u0131 paralel evren teorisi \u00e7ok kabaca b\u00f6yle. Ama bug\u00fcn anlataca\u011f\u0131m bu \u00e7e\u015fit bir paralel evren de\u011fil.
\nAmerika\u2019da yay\u0131nlanan Discovery Dergisi\u2019nin Temmuz-A\u011fustos say\u0131s\u0131nda Corey Powell imzas\u0131yla \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131 aylard\u0131r kafam\u0131 kurcal\u0131yor. Son olarak a\u00e7\u0131klanan LUX deneyinin sonu\u00e7lar\u0131yla birlikte bu yaz\u0131n\u0131n ana fikrini burada aktarmam gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.
\nT\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn \u00e7abalara ra\u011fmen bir t\u00fcrl\u00fc tam \u00fcyesi olamad\u0131\u011f\u0131, hala g\u00f6zlemci \u00fcye stat\u00fcs\u00fcnde kald\u0131\u011f\u0131 Avrupa Uzay Ajans\u0131 (ESA) ge\u00e7en baharda Planck uzay arac\u0131n\u0131n 15 ayl\u0131k ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Buna g\u00f6re, evrende bizim g\u00f6rebildi\u011fimiz, elle tutabildi\u011fimiz madde, toplam\u0131n sadece y\u00fczde 4.9\u2019uydu. Yani, kendimizi evrenin merkezine koyuyoruz, her \u015feyin bizim i\u00e7in var oldu\u011funu san\u0131yoruz falan ama asl\u0131nda evrenin sadece y\u00fczde 4.9\u2019uyuz.
\nPeki gerisi ne? Evrenin y\u00fczde 26.8\u2019i g\u00f6r\u00fcnmeyen ama varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dolayl\u0131 yoldan hissetti\u011fimiz \u2018karanl\u0131k madde.\u2019 Sonra? Esas b\u00fcy\u00fck par\u00e7ay\u0131, yani evrenin k\u00fctlesinin y\u00fczde 68.3\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturan \u2018\u015fey\u2019i isimlendiremiyoruz bile. Bu formu olmayan bir enerji. Baz\u0131lar\u0131 \u2018karanl\u0131k enerji\u2019 diyor ama hen\u00fcz tam bir anla\u015fma sa\u011flanabilmi\u015f de\u011fil.
\nAmsterdam \u00dcniversitesi\u2019nden Chiristoph Weniger, 2012\u2019nin ocak ay\u0131nda bizim galaksimizin tam da merkezinde tuhaf bir radyasyonu \u00f6l\u00e7meye ba\u015flad\u0131. Bunu yeterince inceledikten sonra da, bu radyasyonun \u2018karanl\u0131k madde\u2019 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n birbiriyle etkile\u015fiminden, \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan vs do\u011fan bir radyasyon oldu\u011fu sonucuna vard\u0131. Bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n sonunda daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmez olan bir \u015fey birden g\u00f6r\u00fcl\u00fcr hale geliyordu, yani Weniger taraf\u0131ndan g\u00f6zleniyordu.
\nAma esas fikri s\u0131\u00e7rama Weniger\u2019in de bulgular\u0131na dayanan Harvard \u00dcniversitesi\u2019nin teorik fizik\u00e7ileri Lisa Randall ve JiJi Fan\u2019dan geldi. Randall ve JiJi, \u2018karanl\u0131k madde\u2019nin \u00fcniform bir \u015fey olmayabilece\u011fini, aynen bizim g\u00f6r\u00fcn\u00fcr evrenimizdeki gibi farkl\u0131 par\u00e7ac\u0131klar, hatta atomlardan olu\u015fuyor olabilece\u011fi fikrini ortaya att\u0131lar.
\nD\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz, karanl\u0131k par\u00e7ac\u0131klar, karanl\u0131k Higgs alan\u0131yla etkile\u015fiyor ve k\u00fctle kazan\u0131yor, sonra birbirleriyle \u00e7arp\u0131\u015f\u0131p atomlar\u0131 olu\u015fturuyor, karanl\u0131k y\u0131ld\u0131zlar, karanl\u0131k gezegenler, karanl\u0131k evrenler ve belki de bizimkine benzeyen \u2018karanl\u0131k\u2019 hayatlar olu\u015fuyor o evrende.
\nBize t\u00fcm\u00fcyle g\u00f6r\u00fcnmez olan bu evrenlerle ayn\u0131 evreni payla\u015f\u0131yoruz. Hatta onlar olmasa bizim evrenimizi bir arada tutmaya, galaksilerimizi bir arada tutmaya imkan yok. Karanl\u0131k maddenin \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc sayesinde evren bug\u00fcn bildi\u011fimiz dengesinde duruyor. Yoksa da\u011f\u0131labilir veya tamamen kendi i\u00e7ine \u00e7\u00f6kebilir.
\nEsasen \u2018karanl\u0131k madde\u2019 fikri, g\u00f6rece yeni bir fikir. Tamamen kabul g\u00f6rmesi 80\u2019lerde oldu. Bu kadar ge\u00e7 fark edilmi\u015f ve ge\u00e7 kabul edilmi\u015f bir \u015fey olmas\u0131na ra\u011fmen \u2018karanl\u0131k madde\u2019nin birden fazla karanl\u0131k materyalden olu\u015fabilece\u011fi, bu materyalin k\u00fctlesinin olabilece\u011fi nedense bug\u00fcne kadar kimsenin akl\u0131na gelmemi\u015f.
\nZaten Lisa Randall da bu duruma \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131yor, \u2018Neden bug\u00fcne kadar kimse ak\u0131l etmemi\u015f, kimse bizimki gibi bir spek\u00fclasyon yapmam\u0131\u015f hayret ettim\u2019 diyor.
\nTabii \u015fimdilik bu spek\u00fclasyon sadece bir spek\u00fclasyon. E\u011fer CERN\u2019deki ara\u015ft\u0131rmalarda karanl\u0131k maddeyi nas\u0131l saptayaca\u011f\u0131m\u0131z ve onu nas\u0131l g\u00f6zleyece\u011fimizle ilgili bir ipucu elde edebilirsek, gelecekte insanl\u0131k evrenin d\u00f6rtte birden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturan bu bilmeceyi \u00e7\u00f6zmeye daha da yakla\u015facak.
\n\u00d6te yandan evrenin y\u00fczde 4.9\u2019u burada bir ak\u0131ll\u0131 hayat meydana getirdiyse, ayn\u0131 evrenin y\u00fczde 26.8\u2019i de getirmi\u015f olabilir elbette.
\nBir an i\u00e7in hayal edin, \u2018karanl\u0131k taraf\u2019ta da elbette fizik\u00e7iler, astronomlar, matematik\u00e7iler olacak ve onlar da evrenin y\u00fczde 4.9\u2019unu olu\u015fturan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, yani bizi g\u00f6remiyor ama varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131ndalar. Ve belki onlar da bizi g\u00f6zlemek i\u00e7in kendi CERN\u2019lerinde yeni yeni yollar ar\u0131yorlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130smet Berkan yine g\u00fczel br yaz\u0131 kaleme alm\u0131\u015f. Ben \u015fu \u00e7eviri i\u015finde do\u011fruyu yakalayabiliyormuyuz biraz \u015f\u00fcphedeyim. Yine ayn\u0131 durum karanl\u0131k m\u0131 bu madde? Hepsi ayn\u0131 m\u0131 bu kafam\u0131 kurcal\u0131yor… Bir di\u011fer konu da ge\u00e7enlerde Turkcell…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-11462","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n