1. “G\u00fczele bakmak sevapt\u0131r” de\u011fil, “G\u00fczel bakmak sevapt\u0131r” bi\u00e7imindedir. 2. “Azimle s\u0131\u00e7an duvar\u0131 deler” de\u011fil, “Azimli s\u0131\u00e7an duvar\u0131 deler” b\u00e7imindedir.
\n3. “G\u00f6z var nizam var” de\u011fil, “G\u00f6z var izan var.” bi\u00e7imindedir. (izan: anlay\u0131\u015f, anlama yetene\u011fi. nizam: d\u00fczen, kural) 4. “E\u015fek ho\u015faftan ne anlar” de\u011fil, “E\u015fek ho\u015f laftan ne anlar” bi\u00e7imindedir.
\n5. “Aptala malum olurmu\u015f” de\u011fil, “Abdala malum olurmu\u015f” bi\u00e7imindedir. (aptal: al\u0131k. abdal: dervi\u015f)
\n6. “K\u0131sa kes ayd\u0131n havas\u0131 olsun” de\u011fil, “K\u0131sa kes ayd\u0131n abas\u0131 olsun” bi\u00e7imindedir. (aba bir giysidir ve Ayd\u0131n efesinin abas\u0131 k\u0131sa ve dizleri a\u00e7\u0131kt\u0131r.)
\n7. “Su uyur d\u00fc\u015fman uyumaz” de\u011fil, “S\u00fc uyur d\u00fc\u015fman uyumaz” bi\u00e7mindedir. (s\u00fc: asker) 8. “Saatler olsun” de\u011fil, “S\u0131hhatler olsun” bi\u00e7imindedir. (s\u0131hhat: sa\u011fl\u0131k) 9. “Su k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn s\u00f6z b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn” de\u011fil, “Sus k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn s\u00f6z b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn” bi\u00e7imindedir. 10. “Elinin k\u00f6r\u00fc” de\u011fil, “\u00f6l\u00fcn\u00fcn k\u00fbru” bi\u00e7imindedir. (k\u00fbr: mezar, g\u00f6m\u00fct) 11. “S\u0131f\u0131r\u0131 t\u00fcketmek” d\u011feil, “zafiri tuketmek” bi\u00e7imindedir. (zafir: soluk) 12. “Eni konu” de\u011fil, “\u00f6n\u00fc sonu” bi\u00e7imindedir.
\n13. Har\u0131l har\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmak : Har fars\u00e7a e\u015fek manas\u0131na gelir dolay\u0131syla deyimin manas\u0131 e\u015fekler gibi \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. \u015eeyh Galib’in Harname adl\u0131 eserini hat\u0131rlay\u0131n.
\n14. H\u0131nz\u0131r Seni : H\u0131nz\u0131r ho\u015f bir \u015fey gibi alg\u0131lansa da arap\u00e7a’da domuz manas\u0131na gelmekte olup daha ziyade hakaret olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r.
\n15. Bakar gibi bakmak : Bakar \u00f6k\u00fcz anlam\u0131na gelir, \u00f6k\u00fcz\u00fcn trene bakt\u0131\u011f\u0131 gibi manas\u0131na gelme e\u011filimindedir. Sultanahmet’te okurkan Rafet Hoca vard\u0131 Matematik\u00e7i o kullan\u0131rd\u0131 bunu. Bakar gibi bakma hadi cevapla.
\n16. Bazen, Baz’an, Bazan : Ba’z: (arap\u00e7a) birtak\u0131m, bir par\u00e7a, biraz, birka\u00e7\u0131 (M. Nihat \u00d6z\u00f6n, Osmanl\u0131ca-T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck), ayn\u0131 s\u00f6zl\u00fckte ba’zan: (arap\u00e7a) kimi vakit,kimileyin, her zaman de\u011fil, aras\u0131ra. Yani s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn bu \u015fekilde yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 Arap\u00e7a’da do\u011fru. Ama T\u00fcrk\u00e7e’de kullan\u0131m\u0131 hem T\u00fcrk Dil Kurumu T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck’e hem de imla klavuzuna g\u00f6re “bazen” dir. Yani T\u00fcrk\u00e7e metinlerde bu \u015fekilde kullan\u0131l\u0131r.
\n17. Z\u00fcrefan\u0131n d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc beyaz giyer k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc : Z\u00fcrefa’n\u0131n zarif kelimesinin \u00e7o\u011fuludur hayvanlar alemindeki uzun boyunlu Z\u00fcrafa ile alakas\u0131 yoktur zira bu hayvanin beyaz giyme l\u00fcks\u00fc olamaz.
\n18. Bir ho\u015f oldum : Asl\u0131 bi hu\u015f oldumdur. Hu\u015f’un manas\u0131 ise bayg\u0131n, fenala\u015fm\u0131\u015f, kendinden ge\u00e7mi\u015f demektir.
\n19. Moruk : Ermeniceden dilimize ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn manas\u0131 baba, sakall\u0131, ya\u015fl\u0131, kocam\u0131\u015f erkek manas\u0131na gelir.
\n20. G\u00f6kmen : TDK T\u00fcrk D\u0130l Kurumu yetkililrinin a\u011fz\u0131ndan a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r : 2015\u2019te ilk T\u00fcrk uzay adam\u0131n\u0131 uzaya g\u00f6nderece\u011fimiz bas\u0131nda yer ald\u0131. Ba\u015fka dillerde \u201castronot\u201d, \u201ckozmonot\u201d, \u201ctaygonot\u201d gibi s\u00f6zler kullan\u0131l\u0131yor. T\u00fcrk uzay adam\u0131 i\u00e7in bunlar\u0131 kullanmaya gerek yok. \u201cG\u00f6kmen\u201din iyi bir kar\u015f\u0131l\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Hava Kuvvetleri Komutanl\u0131\u011f\u0131m\u0131za bu \u00f6nerimizi yazd\u0131k. \u201cG\u00f6kmen\u201ddeki \u201c-men\u201d eki \u00e7ok eskilerden beri dilimizde kullan\u0131l\u0131r. En eskileri \u201cKaraman\u201d, \u201cazman\u201d ve \u201ckocaman\u201d… Yak\u0131n d\u00f6nemde de \u201c\u00f6\u011fretmen\u201d, \u201cuzman\u201d, \u201csayman\u201d, \u201cte\u011fmen\u201d gibi yeni s\u00f6zler t\u00fcretildi.
\n21. \u00dcstad : Bir bilim ve sanatta o sanat\u0131 en iyi bilen ki\u015fidir ve asl\u0131 \u00dcstat’t\u0131r \u00dcstad yaz\u0131m\u0131 tek olarak kullan\u0131l\u0131yorsa yanl\u0131\u015ft\u0131r. Fakat dilbilgisi kurallar\u0131na g\u00f6re bu i\u015fin \u00fcstad\u0131 bu beydir kullan\u0131m\u0131 da do\u011frudur.
\n22. Fakir Fukara Cahil C\u00fchela Alim Ulema : \u015eiir gibi ama birincisi tekil ikincisi \u00e7o\u011fullar\u0131d\u0131r. Fakirler= Fukara, Cahiller= C\u00fchela, Alimler= Ulema. Konuyla ilgili olarak \u015eart tekil \u015eeriat \u00e7o\u011fuldur, t\u0131pk\u0131 Ukala ak\u0131ll\u0131’n\u0131n \u00e7o\u011fulu olup ak\u0131ll\u0131lar manas\u0131na gelip Snop, kendini be\u011fenmi\u015f manas\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Hepsi arap\u00e7a k\u00f6kenli kelimelerdir. Ko\u015fullar\u0131 isteriz yerine arap\u00e7a konu\u015fma sevdas\u0131yla \u015eeriat isteriz denirse pot k\u0131r\u0131lmaz, \u00e7am devrilir.
\n23. K\u00f6ftehor : K\u00f6ftehorun birka\u00e7 anlam\u0131 olabilir; -hor fars\u00e7ada yemek i\u00e7mek t\u00fcketmek anlam\u0131na geliyor. B\u00f6yle olunca k\u00f6fteyiyen, k\u00f6ftet\u00fcketen, ba\u015fka bir de\u011fi\u015fle k\u00f6fteseven, belki de a\u011fz\u0131n\u0131n tad\u0131n\u0131 bilen olabilir K\u00f6fte de fars\u00e7ada \u00e7i\u011fnenmi\u015f, ezilmi\u015f, d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f anlam\u0131na geliyor. O zaman birle\u015ftirince ezilmi\u015fi, \u00e7i\u011fnenmi\u015fi yiyen olur ki, burada belki de haz\u0131ra konan, \u00e7i\u011fnemek i\u00e7in bile zahmet etmeyen, haz\u0131rc\u0131, tembel, raconu kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kullanan, sonradan g\u00f6rme uyan\u0131k anlam\u0131na gelebilir. 24. \u00c7irkef : \u00c7irkab = \u00c7irk (pis) Ab (su) = Pis Su
\nHo\u015faf : Ho\u015fab = Ho\u015f (g\u00fczel) Ab (su) = Ho\u015f Su
\n25. Zerdali s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc aslen Fars\u00e7a bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr, orijinali zerd-i alu (sar\u0131 erik) dir.
\n26. \u015eeftali de aslen Fars\u00e7a bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr.Orijinali \u015feft-i alu bi\u00e7imindedir.Anlam\u0131 ise etli erik demektir.
\n27. Lale, Tulip, Dilbent : Frans\u0131zcada tulipe \u0130ngilizcede tulip \u0130talyancada tulipa Portekizcede tulipa Almancada Tulpe s\u00f6zc\u00fckleri lale anlam\u0131na gelmektedir.Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn de \u015f\u00f6yle bir hikayesi vard\u0131r:Hollandal\u0131 A.G. Busneck , 16. yy ortalar\u0131nda Edirnede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc laleye (anlam\u0131ndan dolay\u0131 olsa gerek) t\u00fclbent (e\u015farp) demi\u015ftir ve t\u00fcm Avrupada ad\u0131 bu \u015fekilde yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Kullanmakta oldu\u011fumuz bu s\u00f6zc\u00fck de aslen Fars\u00e7a bir kelimedir.Orijinali dil-bent dir. As\u0131l anlam\u0131 ise g\u00f6n\u00fcl ba\u011flayand\u0131r.
\n28. Serbest : Fars\u00e7a bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. Ser (ba\u015f) dest (ba\u011fl\u0131) nin birle\u015fmesinden gelir ve Ba\u015f\u0131ba\u011fl\u0131 manas\u0131na gelmekte olup tam z\u0131dd\u0131 anlamda kullanmaktay\u0131z.
\n29. Denizli : Denizlinin \u00e7evresinde hi\u00e7 deniz yokken bu \u015fehre neden bu isim verilmi\u015ftir hi\u00e7 merak ettiniz mi? Aslen 14. 15. y\u00fczy\u0131llarda bu \u015fehre Tonuzlu(domuzlu) deniyordu.Daha sonralar\u0131 halk\u0131n bu ismi pek estetik bulmamas\u0131ndan olacak \u015fehrin ismi Denizli bi\u00e7imine \u00e7evrilmi\u015ftir
\n30. Metelik : Sondaki -lik eki, t\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zc\u00fck \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 yap\u0131yor; “yemeklik ya\u011f”daki gibi… Asl\u0131 ise bat\u0131 dillerinden geliyor: \u0130ngilizce’de, metallic; yani metal para… Biz kullan\u0131rken ba\u015ftaki b\u00f6l\u00fcm\u00fc de bir t\u00fcrk ismiyle (mete) de\u011fi\u015ftirip kullanagelmi\u015fiz.
\n31. Bendeniz : Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ne “ben” ad\u0131l\u0131yla, ne de “deniz”le bir ilgisi vard\u0131r; ancak sondaki “-niz” eki T\u00fcrk\u00e7e’dir. “Bende”, Fars\u00e7a’da, “kul, tutsak” demektir. Yani ki\u015fi kendini sunarken – eski d\u00f6nemlerin a\u015f\u0131r\u0131 nezaketiyle -, “Ben kulunuz X ki\u015fi,” diye sunar ya; bu da \u00f6yle konu\u015fmalarla ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelmi\u015f.
\n32. Lahmacun : Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn “macun”la ilgisi dolayl\u0131d\u0131r. Arap\u00e7a’da “acin” yo\u011frulmu\u015f (macun o k\u00f6kten gelir), “lahm” ise “et” demektir. Lahm-i acin: yo\u011frulmu\u015f et..
\n33. Anahtar : Bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6k\u00fc, yunanca “anihto” (a\u00e7mak) eylemidir. “Anihtiri” ise “a\u00e7maya yarayan” anlam\u0131ndad\u0131r; yani “anahtar”… Yunanca k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fckler asl\u0131nda dilimize Anadolu’da konu\u015fulan (“konu\u015fulmu\u015f olan,” demek daha do\u011fru olur san\u0131r\u0131m) Rumca’dan ge\u00e7mi\u015ftir. Ger\u00e7ekte iki dil biririne \u00e7ok benzese de, Rumca’daki bir\u00e7ok s\u00f6zc\u00fck Yunanlar’ca bilinmez. Bu y\u00fczden bu sayfalardaki bir\u00e7ok grek\u00e7e s\u00f6zc\u00fc\u011fe “Yunanca k\u00f6kenli” demek yerine “Rumca k\u00f6kenli” demek daha uygun olur. Bu durumda ise “Anadolu Rumlar\u0131’n\u0131n dili” anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n34. Kilit : Yine Rumca’daki “kleo” (kapatmak) eyleminden t\u00fcreyen “kleidi” (“klidi” diye okunur; “kapamaya, kilitlemeye yarayan” anlam\u0131nda…) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden gelmektedir.
\n35. Gebermek : T\u00fcrk\u00e7e’de eski anlam\u0131 “\u015fi\u015fmek” idi. \u015eimdi ise \u00f6lmenin kaba bir tabiri oldu. \u00d6l\u00fcp beklemi\u015f hayvanlar\u0131n \u015fi\u015fmesinden geliyor olsa gerek. (Gebe ve g\u00f6bek s\u00f6zc\u00fckleri de ayn\u0131 k\u00f6kten geliyor)
\n36. S\u0131pa : Abazaca’da “spau” “\u00e7ocuk, yavru” demektir. Bizde ise e\u015fek yavrusu… Arap\u00e7a’da da benzer bi\u00e7imde “sabi, sibyan” “\u00e7ocuk” anlam\u0131ndad\u0131r.
\n37. Kokana : Yunanca “kokkona”dan geliyor ve ger\u00e7ek anlam\u0131 “Hristiyan kad\u0131n”d\u0131r. Bizde ise giyimi ve s\u00fcslenmesi a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7an (yorumu yapanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi b\u00f6yle) ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar nedense bu bi\u00e7imde an\u0131l\u0131yor.
\n38. Dillere peleseng olmak : Peleseng tesbih tanelerinin de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kokulu bir re\u00e7inesi de olan k\u0131ymetli bir a\u011fa\u00e7. Re\u00e7inesi yap\u0131\u015fkan oldu\u011fundan a\u011f\u0131zlarda s\u0131k tekrarlanan s\u00f6ze dillere peleseng olmu\u015f denir. Asl\u0131nda yanl\u0131\u015f kullan\u0131l\u0131r bu s\u00f6z. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011frusu ” Dillere persenk olmak ” t\u0131r deyi\u015fin asl\u0131. Persenk ise terazide dengeyi sa\u011flamak i\u00e7in hafif kalan kefeye konan ta\u015f ve benzeri \u015feyler anlam\u0131ndaki fars\u00e7a kelimedir. Dillere persenk olan kelime de bir \u015feylerin eksikli\u011fini kapatan a\u011fz\u0131m\u0131za yerle\u015fmi\u015f s\u00f6zlerdir. ( \u015eey gibi )
\n39. N\u00fcans Fark\u0131 : Yanl\u0131\u015f kullan\u0131lan kelimelerden biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Osmanl\u0131 n\u0131n son d\u00f6nemlerinden 1950 li y\u0131llara kadar Frans\u0131zca dili pek bir pop\u00fclerdi bu y\u00fczden T\u00fcrk\u00e7emize yerle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken \u015eark arabeskli\u011fiyle bu ucube laf ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. N\u00fcans frans\u0131zca’da fark demektir anlamazlarsa diye peki\u015ftirmek i\u00e7in birde bizim fark\u0131 ekleyince ortaya bu \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u015eark Fark\u0131, N\u00fcans Fark\u0131.
\n40. Afyonu Patlamak : Eski zamanlarda afyon kullananlar Ramazan ay\u0131nda sahura kalkt\u0131klar\u0131nda afyonu \u00e7i\u011fnemek yerine ince ba\u011f\u0131rsaklara sar\u0131p yutarlarm\u0131\u015f.Bu yutulan afyonun mide’de patlamas\u0131 ancak \u00f6\u011fle vakitlerinde olurmu\u015f.Afyon patlayana kadar da bu ki\u015fi \u00e7ok gergin ve sinirli olurmu\u015f. Bu y\u00fczden eski zamanlarda ‘Bey \u00e7ok sinirli, daha afyonu patlamad\u0131’ gibi ifadeler kullan\u0131l\u0131rm\u0131\u015f.
\n41. Ne \u015eam’\u0131n \u015eekeri Ne arab’\u0131n y\u00fcz\u00fc : ”Ne \u015eam\u0131n \u015fekeri Ne arab\u0131n y\u00fcz\u00fc”, deyimi asl\u0131nda ”Ne \u015eam\u0131n \u015fekeri ne arab\u0131n zekeri” nin modifiye edilmi\u015f \u015feklidir. A\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 “Aman ne o olsun ne de o” \u015feklinde Benden uzak Allah’a yakin olsun” a benzer bir deyim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. “G\u00fczele bakmak sevapt\u0131r” de\u011fil, “G\u00fczel bakmak sevapt\u0131r” bi\u00e7imindedir. 2. “Azimle s\u0131\u00e7an duvar\u0131 deler” de\u011fil, “Azimli s\u0131\u00e7an duvar\u0131 deler” b\u00e7imindedir. 3. “G\u00f6z var nizam var” de\u011fil, “G\u00f6z var izan var.” bi\u00e7imindedir. (izan: anlay\u0131\u015f, anlama yetene\u011fi….<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-11955","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n