Ki\u015finin bir his olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 vicdan azab\u0131n\u0131n de\u011fil, vicdans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n psikiyatrik bir problem oldu\u011funu vurgulayan uzmanlar, vicdani bir muhasebeye gerek duymayan ki\u015filerin antisosyal ki\u015filik bozuklu\u011fu ya\u015fayan ki\u015filer oldu\u011funu belirtiyor. Uzmanlara g\u00f6re, vicdan azab\u0131 geli\u015fini \u00f6nceden haber vermiyor, herhangi bir yerde tutup bo\u011faz\u0131n\u0131za sar\u0131labiliyor.
\n\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi NP\u0130STANBUL Beyin Hastanesi Psikiyatri Uzman\u0131 Yrd. Do\u00e7. Dr. Mahir Ye\u015fildal, vicdan kavram\u0131n\u0131n psikiyatrideki yerini de\u011ferlendirdi.
\nSosyal medyada dola\u015fan \u201cVicdan, Tanr\u0131\u2019n\u0131n tatl\u0131 bir f\u0131s\u0131lt\u0131s\u0131d\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00e7ok anlaml\u0131 oldu\u011funu belirten Mahir Ye\u015fildal, \u201cHer zaman tatl\u0131 bir f\u0131s\u0131lt\u0131 de\u011fil ama vicdan ki\u015finin i\u00e7inde var olan bir \u015fey. Ahlak, davran\u0131\u015flara yans\u0131yan y\u00f6n\u00fcd\u00fcr, ahlak e\u011fer ki\u015finin d\u0131\u015f ili\u015fkileri ve d\u0131\u015f i\u015fleriyle sorumlu bir kavramsa vicdan da daha ziyade ki\u015finin i\u00e7 i\u015fleriyle i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131yla alakal\u0131d\u0131r. Normalde vicdan kavram\u0131 ki\u015finin kendi i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 hareketlerin kendi de\u011ferlerine, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ya da evrensel ahlak yasalar\u0131na uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 test eden ve ki\u015fiyi do\u011fru y\u00f6nde karar alma konusunda y\u00f6nlendiren bir pusulad\u0131r. Vicdanla ilgili \u00f6nemli metaforlardan biri de ki\u015finin i\u00e7 pusulas\u0131 derler. Mekanik bir tan\u0131m oldu\u011fu i\u00e7in her pusula gibi onun da \u015fa\u015fma ihtimali var\u201d diye konu\u015ftu.
\nSosyal ve bireysel vicdan birbirinden \u00e7ok farkl\u0131
\n\u0130ki t\u00fcr vicdan oldu\u011funu ve her ikisinin de birbirinden farkl\u0131 oldu\u011funu belirten Ye\u015fildal, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\n\u201cBir sosyal vicdan, bir de ki\u015finin bireysel vicdan\u0131, buna baz\u0131 kaynaklarda \u00e7ekirdek vicdan deniyor. Sosyal ve bireysel vicdan ayr\u0131m\u0131 \u015furada \u00e7ok \u00f6nemli: \u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda Enola Gay u\u00e7a\u011f\u0131yla Hiro\u015fima\u2019ya bomba atan pilot, 92 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. O tarihten sonra 60 y\u0131l ya\u015fad\u0131, o 60 y\u0131l boyunca her verdi\u011fi r\u00f6portajda vicdan\u0131n\u0131n \u00e7ok rahat oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu oysa bombay\u0131 att\u0131 ve Hiro\u015fima\u2019n\u0131n 600 metre kadar \u00fcst\u00fcnde bomba infilak etti. Sabah 08:00 sular\u0131nda insanlar i\u015fe gidiyordu. Yakla\u015f\u0131k 65 bin ki\u015fi ki bunlardan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0131\u015fardayken yanarak can verdiler ve bu bombay\u0131 atan pilot \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar vicdanen \u00e7ok rahat ve m\u00fcsterih oldu\u011funu s\u00f6yledi.
\nSosyal vicdan biraz trib\u00fcnlere oynuyor
\nBu durum az \u00f6nceki vicdan tan\u0131m\u0131yla \u00e7eli\u015fkili bir durum gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ama asl\u0131nda \u00f6yle de\u011fil. Sosyal vicdan biraz da toplumsal normlarla belirlenen ve asl\u0131nda daha sahte olan bir vicdand\u0131r. Biraz daha sek\u00fclerdir. Mesela Suriyeli m\u00fclteciler konusunda herkes vicdan\u0131n\u0131 \u00e7ok s\u0131zlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 onlara \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yler ama hi\u00e7 kimse kredi kart\u0131 ekstresinin binde biri kadar ya da maa\u015f\u0131n\u0131n on binde biri kadar bir katk\u0131y\u0131 yapmay\u0131 akl\u0131ndan ge\u00e7irmez. Bu sosyal vicdan ya da \u0130srail\u2019le \u00fclke olarak aram\u0131z k\u00f6t\u00fc olur kola i\u00e7meyiz. Her i\u00e7ti\u011fimiz kolan\u0131n Filistinli M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimize bir kur\u015fun olarak d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc gibi sa\u00e7ma sapan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ile asl\u0131nda o sosyal vicdan\u0131 besleyen bir \u015fey yapar\u0131z. Tabi sosyal vicdan her zaman b\u00f6yle de\u011fildir ama sek\u00fcler y\u00f6n\u00fc \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yap\u0131d\u0131r, biraz daha trib\u00fcnlere oynar ve ki\u015finin i\u00e7sel d\u00fcnyas\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131 zay\u0131ft\u0131r.
\n\u00c7ekirdek vicdan \u00e7ok farkl\u0131
\n\u00c7ekirdek vicdan b\u00f6yle de\u011fil, mesela Hiro\u015fima\u2019ya bomba atan bir pilot tek tek 65 bin ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrebilir miydi ve yakarak \u00f6ld\u00fcrebilir miydi? San\u0131r\u0131m \u00f6ld\u00fcremezdi. \u00c7ok ulvi ve y\u00fcce bir amaca inanm\u0131\u015f olsa bile muhtemelen 100-200 ki\u015fiden sonra o kendi i\u00e7sel mekanizmas\u0131, b\u00fcy\u00fck bir patoloji yoksa onu bir yerde durdururdu. Dolay\u0131s\u0131yla bu y\u00f6n\u00fcyle sosyal vicdan toplumsal vicdan asl\u0131nda \u00e7o\u011fu noktada koca bir balon ama i\u00e7 vicdan \u00f6yle de\u011fil. Yani ki\u015finin \u00e7ekirdek vicdan\u0131 \u00f6yle de\u011fil.\u201d
\nS\u00fcper ego, d\u00fcrt\u00fclerin vicdan s\u00fczgecinden ge\u00e7mesini sa\u011flar
\nS\u00fcper egonun k\u0131smen vicdan diyebilece\u011fimiz bir kavram oldu\u011funu ifade eden Mahir Ye\u015fildal, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\n\u201cFreud ki\u015fili\u011fi daha do\u011frusu ruhsal ayg\u0131t\u0131 tan\u0131mlarken ego ve s\u00fcper egodan s\u00f6z eder. Yani kabaca alt benlik ve \u00fcst benlik \u015feklinde s\u0131n\u0131fland\u0131rma yapar. Freud\u2019a g\u00f6re alt benlik id, s\u00fcrekli haz pe\u015findendir ve o hazz\u0131 yerine getirmek i\u00e7in her \u015feyi yapabilir. S\u00fcper ego ise bizim k\u0131smen vicdan diyebilece\u011fimiz kavramd\u0131r. \u0130dden gelen d\u00fcrt\u00fclerin bir s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7mesini sa\u011flar. Mant\u0131k ve muhakeme s\u00fczgecinden en \u00f6nemlisi de vicdan s\u00fczgecinden ge\u00e7mesini sa\u011flar. Ego da benlik de t\u00fcm bunlar\u0131n dengeye vard\u0131\u011f\u0131 yerdir. S\u00fcper ego, \u00e7ocukluk d\u00f6neminde 3-6 ya\u015f aras\u0131nda oidipal d\u00f6nemde \u00e7ocu\u011fun anne ve babas\u0131yla kurdu\u011fu ili\u015fkilerle \u00e7ok yak\u0131ndan alakal\u0131.\u201d
\nVicdan\u0131n beyindeki yeri frontal kortekstir
\nVicdan kavram\u0131n\u0131n biyolojik y\u00f6n\u00fc oldu\u011funu da belirten Mahir Ye\u015fildal, \u201cAnterior singulat girus dedi\u011fimiz b\u00f6lgedeki hasarlar\u0131n ki\u015finin empati yetene\u011fini, duygusal kapasitesini bozdu\u011fu tespit edilmi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla vicdan\u0131n beyinde bir yeri varsa bu muhtemelen frontal kortekstir. Bu frontal kortekste de prefrontal korteks ve anterior sinsulat girus vicdan\u0131n yeri olarak tarif edilebilir\u201d dedi.
\nVicdan azab\u0131 geli\u015fini \u00f6nceden haber vermiyor
\nVicdan azab\u0131n\u0131 ki\u015finin bir his olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Mahir Ye\u015fildal, \u201cVicdan azab\u0131n\u0131 psikiyatrik problem olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. E\u011fer siz bir su\u00e7a, bir g\u00fcnaha yanl\u0131\u015fa ya da toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan normal olarak g\u00f6r\u00fclen ama kendi i\u00e7 d\u00fcnyan\u0131zda o kat\u0131 s\u00fcper ego nedeniyle sizi rahats\u0131z eden bir eyleme imza att\u0131ysan\u0131z \u00f6mr\u00fcn\u00fcz boyunca halk aras\u0131nda ba\u015f\u0131n\u0131 yast\u0131\u011fa rahat koyma diye bir tabir vard\u0131r ya ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 yast\u0131\u011fa rahat koyamazs\u0131n\u0131z. Ya da her an s\u00f6zl\u00fcye kald\u0131r\u0131lacak \u00f6\u011frenci pozisyonunda diken \u00fcst\u00fcnde olursunuz \u00e7\u00fcnk\u00fc vicdan azab\u0131 denilen \u015fey geli\u015fini \u00f6nceden haber vermiyor. Sizi haz\u0131rlam\u0131yor ve herhangi bir yerde tutup bo\u011faz\u0131n\u0131za sar\u0131labiliyor. \u0130\u00e7 d\u00fcnyan\u0131zda hissetti\u011finiz bu ac\u0131, psikiyatrik bir anksiyete, depresyon ya da kederle a\u00e7\u0131klanamayacak kadar a\u011f\u0131r bir ac\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, ki\u015finin kendisine y\u00f6neltti\u011fi ve kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini duygular\u0131n\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi vicdan\u0131n\u0131n o a\u011f\u0131r \u00e7arklar\u0131 alt\u0131nda ezdi\u011fi bir durum\u201d diye konu\u015ftu.
\nVicdan azab\u0131yla \u00f6m\u00fcr boyu ya\u015fayan ki\u015filer oldu\u011funu ancak buna ya\u015famak denilemeyece\u011fini ifade eden Ye\u015fildal, \u201cBu ki\u015filer genelde hayatlar\u0131 boyunca kendi i\u00e7 d\u00fcnyalar\u0131nda hissettikleri gerginli\u011fi ve gerilimi atamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in t\u0131rnak i\u00e7inde rahat mutlu ve huzurlu bir hayat ya\u015fayamazlar. Ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in beynin \u00f6n b\u00f6lgesinde \u00e7ok ciddi bir patolojinin olmas\u0131 gerekiyor mesela \u00e7ok ciddi bir antisosyal ki\u015filik bozuklu\u011fu olmas\u0131 gerekiyor. Ki\u015fide antisosyal ki\u015filik bozuklu\u011fu varsa yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feyle ilgili vicdani bir muhasebeye gerek duymaz. \u00d6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, tecav\u00fcz etti\u011fi insanlar ya da hayvanlarla ilgili kendi i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n onu ezmesine izin vermez\u201d dedi.
\nPsikiyatrist Mahir Ye\u015fildal, vicdan azab\u0131n\u0131n bir zaman ge\u00e7tikten sonra beyinde kimyasal bir de\u011fi\u015fikli\u011fe neden olabilece\u011fini, bununla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar bulundu\u011funu s\u00f6yledi.
\n\u0130tiraf\u0131n ki\u015finin vicdan azab\u0131ndan kurtulmas\u0131 ve bireysel i\u00e7sel huzura kavu\u015fmak i\u00e7in ataca\u011f\u0131 ilk ad\u0131m oldu\u011funu da belirten Mahir Ye\u015fildal, en \u00f6nemli y\u00f6ntemlerden birinin psikoterapi oldu\u011funu s\u00f6yledi.
\nPsikoterapi sonras\u0131 itiraflar ortaya \u00e7\u0131kabiliyor
\nMahir Ye\u015fildal, uzun y\u0131llar depresyonda kalm\u0131\u015f, anksiyete bozuklu\u011fu, kayg\u0131 bozuklu\u011fu ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda terapinin bir d\u00f6neminde ikinci ya da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda bu tip bir itirafla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirterek \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\n\u201c\u0130ki \u00fc\u00e7 y\u0131l depresyonla m\u00fccadele ediyorsunuz, ila\u00e7lar kullan\u0131yorsunuz, \u015fok tedavisi yap\u0131yorsunuz ama ki\u015finin depresyonuyla bir t\u00fcrl\u00fc ba\u015f edemiyorsunuz. Terapi s\u00fcrecinde \u00e7e\u015fitli psikolojik teknikler kullan\u0131larak yap\u0131lan teknik g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bir yerden sonra ki\u015fi, art\u0131k ac\u0131s\u0131na dayanamad\u0131\u011f\u0131nda ya da art\u0131k size tamamen g\u00fcvendi\u011finde i\u00e7ini d\u00f6ker; \u2018Asl\u0131nda ben 20\u2019li ya\u015flarda \u015f\u00f6yle bir olay ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131m, birine zarar vermi\u015ftim ya da bir yerden h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131m, k\u0131z arkada\u015f\u0131mla r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda birlikte olmu\u015ftum\u2019 gibi bir itiraf\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Asl\u0131nda ki\u015fi o itiraf\u0131 \u00f6mr\u00fc boyunca onu yan\u0131nda ta\u015f\u0131yor.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ki\u015finin bir his olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 vicdan azab\u0131n\u0131n de\u011fil, vicdans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n psikiyatrik bir problem oldu\u011funu vurgulayan uzmanlar, vicdani bir muhasebeye gerek duymayan ki\u015filerin antisosyal ki\u015filik bozuklu\u011fu ya\u015fayan ki\u015filer oldu\u011funu belirtiyor. Uzmanlara g\u00f6re, vicdan azab\u0131 geli\u015fini \u00f6nceden haber…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-14797","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogum"],"yoast_head":"\n