![](\"https:\/\/atifunaldi.files.wordpress.com\/2018\/04\/img_3316.jpg\")
Her g\u00fcn bir s\u00fcr\u00fc yeni teknoloji duyuyoruz. Her g\u00fcn bir \u00e7ok teknoloji problemi ya\u015f\u0131yoruz. Her g\u00fcn yeni duydu\u011fumuz teknolojilerin ne i\u015fe yarayaca\u011f\u0131n\u0131 sorup duruyoruz. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bu sorular\u0131n hepsinin cevab\u0131 decentralization.\nGe\u00e7en hafta olan ve etkisini hala yitirmeyen Cambridge Analitica’n\u0131n b\u00fcy\u00fck veriyi Facebook hesaplar\u0131ndan \u00e7ekmesi olay\u0131n\u0131 san\u0131yorum herkes hat\u0131rl\u0131yordur. \u015eimdi hep beraber soruna bir de mimari a\u00e7\u0131dan bakal\u0131m. Facebook, twitter, linkedin, youtube, google, hatta Mark’la olay hakk\u0131nda bas\u0131n \u00fczerinden a\u011f\u0131z dala\u015f\u0131na giren Tim Cook’un y\u00f6netti\u011fi Apple… B\u00fct\u00fcn bu yap\u0131lar\u0131n hepsi ortada bir veri taban\u0131, etraf\u0131nda bir yaz\u0131l\u0131m\u0131n oldu\u011fu bir mimariye sahiptir.
\nBu mimari veri tabanlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile birlikte yayg\u0131n olan bir yap\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi kaynaklar\u0131n en efektif \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 iste\u011fidir. B\u00fct\u00fcn veri bir yerde olursa, depolanmas\u0131, eri\u015fimi, indekslenmesi ve oradan sonu\u00e7 getirilmesi kolay olacakt\u0131r. Bu mimari internet \u00f6ncesi d\u00fcnyaya ait bir mimaridir.
\n\u0130nternet, birbirine ba\u011fl\u0131 bilgisayarlar\u0131n, bu ba\u011flar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde kurulamamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131 ile yap\u0131lm\u0131\u015f askeri bir projedir. Ama\u00e7, \u00f6r\u00fcmceklerin \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc a\u011f gibi bir yap\u0131 \u00fczerine b\u00fct\u00fcn bilgisayar yap\u0131land\u0131rmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak d\u0131\u015fardan bilgisayarlara ve\/veya a\u011fa gelecek her t\u00fcrl\u00fc zarar\u0131n minimum etki b\u0131rakmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.
\n\u0130nternet \u00f6ncesi d\u00f6nemde d\u00fcz solucan \u015feklinde bir a\u011f yap\u0131s\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ba\u011flant\u0131lar \u00e7ok \u00f6nem kazan\u0131yordu. Bu d\u00f6nemde a\u011f\u0131n ortas\u0131ndaki iki bilgisayar\u0131n ba\u011flant\u0131lar\u0131 kopmas\u0131 halinde iki farkl\u0131 a\u011f olu\u015fuyor, bu nedenle de a\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131 bozulmu\u015f oluyordu.
\nBu soruna askeri anlamda bulunan \u00e7\u00f6z\u00fcm network\u00fc, a\u011f(web) \u015feklinde yapmakt\u0131… Bu asl\u0131nda ilk anda teknik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi g\u00f6r\u00fcnse de, d\u00fcnyan\u0131n gelecek 30-40 y\u0131l\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek bir fikrin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Yap\u0131lar\u0131n merkezinin olmamas\u0131 o yap\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyordu.
\nDaha sonraki d\u00f6nemlerde internet \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn a\u011f teknolojilerinde ayn\u0131 fikrin farkl\u0131 \u015fekillerde hayat buldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Hatta baz\u0131 olaylar bu fikrin yerle\u015fmesini h\u0131zland\u0131rd\u0131.
\nBunun en iyi \u00f6rne\u011fi, Clinton’\u0131n seks skandal\u0131d\u0131r san\u0131yorum. Bu d\u00f6nemi hat\u0131rlayanlar puro, oval ofis ve Monica Lewinsky dedi\u011fimde hemen neden bahsetti\u011fimi anlayacaklard\u0131r. \u0130\u015fte bu d\u00f6nemde oval ofiste Clinton ve Monica Lewinsky aras\u0131nda ge\u00e7en bir konu\u015fma \u00f6nce dava dosyas\u0131na arkas\u0131ndan da bas\u0131n\u0131n eline d\u00fc\u015ft\u00fc. 100 KB’lik \u00e7ok ufak bir metin dosyas\u0131n\u0131n, d\u00fcnya internet tarihinde bir k\u0131r\u0131l\u0131m noktas\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyen CNN bili\u015fim departman\u0131, metin dosyas\u0131n\u0131 web sunucular\u0131n\u0131n \u00fczerine, insanlar indirebilsin diye koydular. O g\u00fcn ve sonraki birka\u00e7 g\u00fcn CNN’in sunucular\u0131na ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Milyonlar ayn\u0131 anda sunuculardan dosyay\u0131 almak isteyince sunucular cevap veremez hale geldi. \u0130\u015fte bu web sunucular\u0131nda merkezi yap\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyd\u00fc. Gelecekte CNN bili\u015fim ekibi sunucular\u0131 biri daha birle\u015fmemek \u00fczere birbirinden ay\u0131r\u0131p, bu tip i\u00e7erikleri CDN (Content Delivery Network)’lere ald\u0131lar. CDN’ler de bir i\u00e7eri\u011fin merkezi olmayan bir yap\u0131 ile ula\u015fmas\u0131n\u0131n en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biri.
\nAsl\u0131nda son d\u00f6nemde d\u00fcnya bitcoin derken, \u0130smail Hakk\u0131 Polat gibi konunun uzmanlar\u0131 blockchain diyor ya, i\u015fte sebebi tamamen bu. Blockchain merkezcil bir do\u011frulama yerine decentralized bir g\u00fcvenlik getiriyor. Bu da internet ba\u015fta olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn alanlarda g\u00fcvenli\u011fin k\u00f6k\u00fcnden de\u011fi\u015fmesine sebep olacak. Do\u011fru bir anlat\u0131m m\u0131 bilmiyorum ama, internette blockchain teknolojisinden sonra, bir kap\u0131 ve \u00f6n\u00fcnde s\u0131rada kimli\u011finin kontrol\u00fcn\u00fc bekleyen binlerce ki\u015fi yerine, birbirinin kimli\u011fini bir dakikada do\u011frulayabilen, bu sayede doland\u0131r\u0131c\u0131y\u0131 an\u0131nda belirleyebilen bir yap\u0131ya ge\u00e7ece\u011fiz. Hatta bitcoin’de i\u015flemci zaman\u0131 yiyen konulardan biri de hep kimli\u011fini uzatmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir yap\u0131ya ayn\u0131 zamanda kimlik do\u011frulama g\u00f6revinin verilmesinin sistem \u00fczerindeki gecikmeleridir. Di\u011fer altcoinlerde bunun da de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6rece\u011fiz.
\n\u0130\u015fin teknolojisi yerine felsefesini merak edenlere \u00f6nerim, Rus diplomatlar\u0131n d\u00fcnya \u00fczerinde bir\u00e7ok \u00fclkede s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmelerini s\u00f6yleyebilirim. B\u00f6yle bir\u015fey 20-30 y\u0131l \u00f6nce olsayd\u0131, yeni d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n hakl\u0131 gerek\u00e7esiydi. Ancak \u015fimdi herkes tebess\u00fcmle kar\u015f\u0131lad\u0131. Zira art\u0131k bir \u00fclke ile diplomatik ba\u011flant\u0131 kurmak i\u00e7in merkeze yak\u0131n olman\u0131z gerekmiyor. Zaten kimin neyin merkezi oldu\u011fu da bu yeni d\u00fcnyada belli olmuyor. Gelecek on y\u0131l\u0131n en etkili fikrinin decentralization olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek istiyorum.
\nBu mimari hepimizin b\u00fct\u00fcn i\u015f yapma, y\u00f6netme hatta \u00f6\u011frenme ve haberle\u015fme \u015feklini de de\u011fi\u015ftirecek. \u00d6deme \u015feklini ise nas\u0131l de\u011fi\u015ftirece\u011fini zaten g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131k, de\u011fil mi?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"