Yıllar, yıllar hatta onyıllar önce Bilgi Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı bölümünde okurken Feride Çiçek hocamın bir ödevini internet üzerinden gerçekleştirmiştim. Javascript kodlarıyla (o zaman Ajax bile yoktu), bir küçük yazılımla sayfa her yenilendiğinde elindeki imajlardan yeni bir kolaj çıkaran bir küçük yazılım yapmıştım. Ödevin rasyoneline ise “peki ama sanatçı kim?” yazmıştım. Soru tam olarak şuydu: “her yenilemede oluşan yapıtı, aslında kim oluşturuyor, programı hazırlayan yazılımcı mı, yaratımı tetikleyen kullancı mı yoksa bilgisayar mı?”.
İşte bugünlerde tam da bu soru ile karşı karşıyayız. DigitalAge’in haberine göre, Colarado Eyalet Fuarında, yapay zekâ tarafından üretilen bir sanat eseri, düzenlenen bir güzel sanatlar yarışmasında dijital kategoride birincilik ödülünü aldı.
“Théâtre D’opéra Spatial” isimli tablo Jason Allen’ın bulduğu anahtar kelimelerle Midjourney tarafından resmedildi. Son dönemde bu tip anahtar kelimeden oluşturulan resimler çok fazla trend oldu. Elon Musk’ın kurucusu olduğu OpenAI tarafından oluşturulan Dall-e servisi bu yeni yaratıcı dünyanın kapılarını açtı.
Tabii bu da, sanat ve sanatçı kimdir sorularına yeni bir boyut getirdi. Daha önce sanata ürün tarafından bakan “sanat kimin içindir?” sorusunu ciddi anlamda değiştiren bir yeni yaklaşımla karı karşıyayız. Zira sanatın mükemmelleştirilmesi için milisaniyelerin yeterli olduğu bir çağda, üründen çok birşey yok. O zaman sanatçıyı ciddi anlamda sorgulamak gerekiyor. Sanatçı yazılımı yapan mıdır, yazılımı tetikleyip yapıtı oluşturan mı yoksa yapay zeka mı?
Yani Colorado’daki fuardaki ödülü kim alacak? Jason Allen mı? yoksa Midjourney mi?
Yıllardır internetle başlayan yeni çağın, kavramların tamamını değiştirdiğini ve hepsi için yeniden bir tanım oluşturmamız gerektiğini söyleyip duruyorum. Önce telefon bundan nasibini aldı. Kullandığımız cihazların 80’li yıllarda Adana’yı bağlattığımız cihazla hiçbir alakası kalmadı. Sonra ticaret, para gibi nisbeten somut kavramlara sıçradı. Şimdi artık sanat ve felsefe gibi çok daha soyut ve temel kavramları tartışmamıza neden oluyor.
Feride hocam yıllar önce yaptığım ödevde bana dönüp sormuştu: “peki ama sanatçı kim?” diye. Zira o zaman verdiğim ödevde bu sorunun cevabı yoktu. Şimdi çok isabetli bir karar verdiğimi görüyorum. Sanıyorum sanat ve sanatçı da bu yeni dünyanın tartışma konuları arasında yer alacak.
Her yeni olayda, yeniden bu soruyu tartışacağız. “Peki ama sanatçı kim?” diye.
