Türkiye Elektronik Haberleşme Pazarı’2011

Ahmet Hamdi Atalay in degerlendirmesi

BTK tarafından yayınlanan pazara ilişkin son veriler ışığında yapılan değerlendirmelere göre Türkiye elektronik haberleşme pazarı çeşitlenerek büyümesini sürdürmeye devam etmektedir.

2011 sonu itibariyle elektronik haberleşme sektör büyüklüğü 27.6 milyar TL değerine ulaşmış olup sektöründeki işletmeci sayısı 351, bu işletmecilere verilen yetkilendirme sayısı 556’dır.İşletmeci sayısı ve yetkilendirme alanları açısından bakıldığında pazar oldukça çeşitlenmiştir.

Dört büyük işletmeci Türk Telekom, Turkcell, Vodafone ve Aveaaçısından bakıldığında Pazar büyüklüğü 2011 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık %7.5 büyüyerek 22,8 milyar TL düzeyine ulaşmıştır. 2011 yıl sonu itibariyle Pazar payları %35.2 Turkcell, %32.3 Turk Telekom, %19 Vodafone ve %13.5 Avea olarak dağılmaktadır.

Bir önceki yıla göre Turk Telekom %0.46, Turkcell %0.49, Vodafone %29 ve Avea %23 büyüme göstermiştir. 2011 yılındaTurk Telekom ve Turkcell’in satış gelirleri artışı neredeyse sabit kalmasına karşın Vodafone ve Avea’nın gösterdiği büyüme oranları dünya ortalamalarının da üzerindedir.

Pazarda faaliyet gösteren Türk Telekom ve mobil işletmeciler haricindeki işletmecilerin 2011 yılı satış gelirleri toplamı 4,8milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Hizmet türleri ve yıl içi dönemsel dağılımı açısından bakıldığında tablo aşağıdaki gibidir.

Bu tablodan da anlaşılacağı üzere bu alanda en büyük pay yaklaşık %69 ile İnternet servis sağlayıcılarına (ISS) ait olup onu yaklaşık %10 ile sabit telefon hizmet sağlayıcıları (STH) ve %9 ile alt yapı işletmecileri takip etmektedir.

Pazar bir bütün olarak büyüyüp Turk Telekom ve Turkcell gibi iki en büyük işletmecinin gelir artışının durma noktasına gelmesinde rağmen diğer işletmecilerin gelirlerinin artıyor olması, pazarda rekabetin tesisi için önemli bir göstergedir.

Pazara ait diğer önemli bir gösterge olan “kârlılık” açısından bakıldığında ise durum o kadar içaçıcı değildir. 2011 yılı resmi verileri henüz açıklanmış olmamakla birlikte 2010 yılı ile paralellik gösterdiği tahmin edilmektedir. Dört büyükler açısından bakıldığında, gelir artışındaki duraklamaya rağmenTürk Telekom ve Turkcell önemli ölçüde kârlılık gösterirken, gelirlerini önemli ölçüde arttıran Vodafone ve Avea zarar etmeğe devam etmektedirler.

Bu durum, kapasite artışı ve teknoloji yeneleme gereği işletmeciler tarafından yapılması gereken sürekli yatırımlar açısından risk oluşturmaktadır ve sürdürülebilir değildir.

Toplam yıllık yatırım miktarlarına bakıldığında, 2011 yıl sonu itibariyle bir önceki yıla kıyasla Türk Telekom yatırımları %24,8 ve Turkcell yatırımları %14,8 oranında artarken, Vodafone yatırımları %23,3, Avea yatırımları ise %4,6 oranında azalmıştır.

3N lisanslarının verildiği 2009 yılında bu alanda yapılan yatırımlarla doruk noktasına ulaşan dört büyüklerin yatırımları son 3 yıl içinde toplam 13.4 milyar TL gibi önemli bir büyüklüğe ulaşmıştır. Bu dönemde söz konusu yatırılmarın %27.4’ü Turk Telekom, %26.1’i Turkcell, %25.3’ü Vodafone ve % 21.2’si Avea tarafından yapılmıştır.

Dört büyükler dışındaki “diğer işletmeciler” tarafından 2011yılında toplam 1.735 milyon TL yatırım gerçekleştirilmiştir.Diğer bir deyişle gelirleri çok daha az olmasına rağmen dört büyüklerin yatırımlarının yarısına yakın (%45) yatırım yapmışlardır.

2011 sonu itibariyle Türk Telekom’un çalışan sayısı 24.424, mobil işletmecilerin toplam çalışan sayısı 7995 ve diğer işletmecilerin çalışan sayısı 4146 olmak üzere sektördeki toplam çalışan sayısı 36.565’dir. Sektöde çalışanların %66.8’i Turk Telekom’da %21.9’u mobil işletmecilerinde %11.3’ü ise diğer işletmecilerde çalışmaktadır.

Dünyadaki gelen eğilime paralel olarak toplam trafik içindeki payı süreli azalan ve 2005 yılından itibaren mobil trafiğin altına düşen sabit trafikteki bu eğilim 2011 yılında da devam etmiştir.

Toplam Yıllık Telefon (ses) Trafiği – Milyar Dakika

2011 yılında, bir önceki yıla göre % 13 artarak 168,9 milyar dakikaya ulaşan toplam trafik miktarı içindeki mobil trafiğin payı %87 gibi oldukça yüksek bir orana varmıştır. Diğer bir deyişle Telefon/Ses trafiği hızla sabitten mobile doğru kaymaktadır.

Sabit Elektronik Haberleşme Pazarı

Türk Telekom kullanıcılarından oluşan sabit hat yaygınlığı (penetrasyonu), mobil telefon kullanımındaki artışın da etkisiyle düşme eğilimini sürdürmektedir. 2011 yılı sonu itibariyleTürkiye’de sabit telefon abonesi 15,21 milyona ve yaygınlık%20,6 seviyesine düşmüştür.

Sabit Telefon Abone Sayısı ve Yaygınlığı

Sabit telefon abone başına aylık ortalama kullanım miktarı MoU (Minutes of Usage) 2011 yılında bir önceki yıla göre bir miktar düşüş göstermiştir. 2011 yılı son çeyreğinde 198 dakika olarak gerçekleşen sabit MoU, 206 dakika olan bir önceki yılın aynıdönemine göre %3,8 azalmıştır.

Sabit pazarda Türk Telekom’un yıllık gelirlerinin dağılımına bakacak olursak, ana kalem olan ve 2005 yılında toplam gelirlerin %80’ini oluşturan telefon (PSTN) gelirleri 2010 yılında % 60,5’e düşmüş, 2011 yılında ise artışa geçerek son çeyrek itibariyle %61.4’e ulaşmıştır. Diğer bir deyişle Türk Telekom gelirlerinin büyük bölümü hala ses gelirlerinden oluşmaktadır. 2011 yılı toplam gelir dağılımı ise aşağıdaki gibidir.

Turk Telekom Gelirlerinin Hizmetlere Göre Dağılımı

Türk Telekom abone başına aylık gelir (ARPU) açısından önemli bir gelir kaybına uğramaksızın istikrarlı yapısını sürdürmektedir. 2011 son çeyreğinde ARPU 21,89 TL olarak gerçekleşmiştir.

Türk Telekom’a alternatif, sabit telefon hizmetleri sunan STH işletmecilerinin 2011 yıl sonu itibariyle toplam kullanıcı sayısı 940.151 gibi oldukça düşük bir miktarda olup türlerine göre, taşıyıcı ön seçimi 313.663, arama bazında taşıyıcı seçimi260.306 diğer yöntemleri kullanarak arama yapan kullanıcı sayısı ise 366.306 dir. 2011 gelir toplamı ise 464,8 milyon TL dir.

STH işletmecilerinin kendi alanlarındaki Pazar payı dağılımları ise aşağdaki gibidir.

Türk Telekom ve STH işletmecilerinin ilgili hizmetlerdeki gelir bakımından 2010 yılı son çeyrek pazar payları Türk Telekom %76 ve STH %24 iken, 2011 yılı dördüncü çeyrekte söz konusu pazar payları Türk Telekom %80 ve STH %20 olarak gerçekleşmiştir.

STH işletmecilerinin toplam gelirleri ile Türk Telekom’un telefon hizmet gelirleri karşılaştırıldığında ise; pazar payları 2010 yılı dördüncü çeyreğinde sırasıyla %11 ve %89 iken, 2011 yılınınson çeyrekte sırasıyla %9 ve %91 olarak gerçekleşmiştir.

Sabit Telefon Hizmeti Gelirlerinin Dağılımı, %

2010 yılı dördüncü çeyreğinde 5,24 milyar dakika olan Türk Telekom’un ses trafiği, 2011 yılı çeyreğinde %12,1 oranında azalarak 4,61 milyar dakika olarak gerçekleşmiştir.

STH işletmecileri ve Türk Telekom’un şehiriçi (çağrı başlatma)trafiğine ait payları karşılaştırıldığında STH işletmecilerinin payı bir önceki yıla göre önemli ölçüde artarak %4.95’den 2011 yıl sonu itibariyle 7.78’e çıkmıştır.

Şehirlerarası (çağrı başlatma) trafik açısından STH işletmecileri ve Türk Telekom’un payları kaşılaştırıldığında ise, STH işeletmecilerinin payı 2010 son çeyreğinde %9.82 iken 2011 son çeyreğinde %14.66’ya çıkmıştır.

STH işletmecilerinin ve Türk Telekom’un sabit şebekede başlatılan toplam trafik içindeki payları ise aşağıdaki gibi bir seyir izlemiş bulunmaktadır. 2010 son çeyreğinde STH işletmecilerinin payı %8,88 iken 2011 son çeyreğinde %50’den fazla bir atış ile %13,66’ya çıkmış, Türk Telekom’un payı ise %91,12’den %86,34’e gerilemiştir.

Sabit Telefon Hizmeti Trafik Dağılımı, %

Rekabetin gelişmiş olduğu ve alternatif işletmeçilerin güçlü olduğu Avrupa gibi pazarlarda yerleşik işletmecinin payının %60-70’lerde alternatif işletmecilerin payının ise %30-40’lar mertebesinde olduğu düşünüldüğünde yukarıdaki rakamlar ülkemiz sabit pazarında gelişmeye açık oldukça önemli bir alan olduğu anlamına gelmektedir.

Sonuç olarak, gerek şehiriçi ve gerekse şehirlerarası sabit çağrı başlatma trafiği açısından alternatif işletmeciler leyhine son bir yıl içinde belirgin bir iyileşme söz konusudur. Bu durum, rekabetçi bir Pazar için daha da geliştirilmesi gereken önemli bir göstergedir.

İnternet ve Genişbant Pazarı

2011 yılı internet ve genişbant pazarına ilişkin en dikkat çekici gelişme, xDSL abone sayısının ilk defa düşmesine karşılık Mobil , Fiber ve Kablo internet abone sayılarında artışın devam etmesidir.

2005 yılında 1.590.332 iken ve 5 yıl içinde % 438 artışla 2010 yıl sonu itibariyle 8.561.632 olan internet abone sayısı son bir yılda %63’lük artışla 14.046.168’e ulaşmıştır.

Genişbant İnternet Abone Sayısı

* Sabit, kablo, fiber vb. tüm genişbant erişim yöntemleri ile mobil internetin tamamı dahildir.

Aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere 2011, tam anlamıyle mobil internetin patladığı bir yıl olmuştur. 2011 yıl sonu itibariyle bin önceki yıla göre Mobil internet %346, Fiber internet %73, Kablo internet %68 oranında büyüme göstermiştir.

İnternet Abone Sayıları

2011 yılı sonu itibariyle bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık %2’lik bir artış göstermesine rağmen 2011 yılı son çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yaklaşık 16 bin abone kaybeden xDSL pazarı toplam 6.776.036 abone büyüklüğüne ulaşmıştır. Kablo, Fiber ve diğer erişim teknolojileri de dahil edildiğinde sabit genişbant internet abone sayısı 7.591.367’ye ulaşmış olup toplam içindeki payı %54 dür.

İnternet hizmetleri, Mobil işletmeciler ve TURKSAT dışında70’e yakın işletmeci (İnternet servis sağlayıcılığı-ISS) tarafındansunulmaktadır. Elektronik Haberleşme pazarı gelirlerindeTelefon hizmetlerinden sonra en büyük payı oluşturan İnternet hizmetlerinin ISS’ler tarafından oluşturulan toplam gelir büyüklüğü 2011 sonu itibariyle yaklaşık 3.3 milyar TL değerine ulaşmıştır.

Mobil işletmecileri tarafından sunulan Mobil internet ve TURKSAT tarafından sunulan Kablo internet hariç tutulduğunda diğer erişim yöntemleriyle sunulan internet hizmetlerini sunanISS’lerin kendi aralarındaki Pazar payları, abone sayıları bazında aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir.

AB ülkelerinde sabit genişbant perakende hizmetlerinde yerleşik işletmecilerin payı ortalama %44 iken Türkiye’de yaklaşık %81seviyesindedir. Yerleşik işletmecinin (Turk Telekom-TTNet)pazar payı, son yıllardaki düşüşe rağmen AB ortalamasının halaoldukça üstünde seyretmektedir.

Sabit Genişbant Hizmetlerindeki Yerleşik ve Alternatif İşletmeci Payları, %

Türkiye’de 2011 sonu itibariyle genişbant abonelerinin %89’u xDSL, %6’sı Kablo ve kalan %5’i diğer erişim teknolojilerini kullanmaktadır. Son yılların hızla gelişen ve geleceğin erişim teknolojisi olarak kabul edilen Fiberin pazar payı %3,5 olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye’de 3 milyondan fazla eve ulaşmasına rağmen Kablo üzerinden internet hizmeti alan abone sayısı son zamanlardaki önemli artışlara rağmen ancak yarım milyona ulaşabilmiştir.Toplam sabit internet abonelerinin %6’sını oluşturan bu değer Hollanda, Belcika, Macaristan, Portekiz gibi ülkelerde %30’un üzerindedir.

Türkiye’de nüfusa göre sabit genişbant yaygınlığı %10,4 iken, AB ülkeleri ortalaması %25,6’dır. Ayrıca mobil genişbantyaygınlığı Türkiye’de %7,2 iken AB ortalaması %6,1’dir.

Daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmak için hanehalkına göreyaygınlık oranlarının incelenmelidir. AB ülkeleri hanehalkı sabitgenişbant ortalama yaygınlığı %61 iken Türkiye’de 2011 yıl sonu itibariyle yaklaşık %41dir. Türkiye’de ortalama hanehalkı büyüklüğü 3,97, AB ortalama hanehalkı büyüklüğü 2,4 olup Türkiye’de hane başına kullanıcı sayısı AB’y göre yaklaşık 2 kattır.

Ülkemizde 2009 yılı Temmuz ayında verilmeye başlanan 3N hizmetleri sonrasında 2011 son çeyreği itibariyle mobil bilgisayardan ve cepten internet abone sayısı bir önceki döneme göre yaklaşık %14 oranında artmış ve 6.454.801’e ulaşmıştır.Türkiye’deki mobil işletmecilerini şebekeleri en son teknolojileri (HSPA) kullanmakta olup erişim hızları başta Avrupa olmak üzere pek çok gelişmiş ülkeden bile daha hızlı durumdadır. Bu dönemde toplam mobil internet kullanım miktarı bir önceki çeyreğe göre yaklaşık %22 oranında artarak 10.458 TByte olmuştur.

Ülkemizdeki sabit internet bağlantı hızıları kullanılan teknolojinin (ADSL) de bir kısıtı olarak gelişmiş ülkeler ve OECD ortalamalarının oldukça altıda kalmaktadır. Buna rağmen kullanım miktarları hızla artmakta olup 2011 yılı dördüncü çeyreğinde toplam sabit genişbant internet kullanım (indirme ve yükleme) miktarı yaklaşık 468.000 TByte olarak gerçekleşmiştir. Bu kullanımın yaklaşık %89’u veri indirme, %11’i veri yükleme şeklinde gerçekleşmiştir.

Türkiye’deki sabit genişbant internet abonelerinin yaklaşık %80’i8 Mbit/s hıza kadar olan bağlantıyı sahip olup son zamanlardaki1 Mbit/s’den 8 Mbit/s’ye geçiş devam etmiştir. 2-4 Mbit/s hızlarıile 8 Mbit/s’den daha hızlı olan bağlantıların oranlarının toplamı %10’a yaklaşmıştır. 2 -10 Mbit/sn arasındaki sabit genişbant aboneliğin AB ortalaması %58 iken bu oran Türkiye’de %82’ye çıkmaktadır. Buna karşılık 10 Mbit/sn üzeri aboneliğin AB ortalaması %29 iken Türkiye’de %8’e düşmektedir.

Alternatif işletmeciler yeniden satış, veri akışı erişimi ve yerel ağın paylaşıma açılması gibi yöntemler aracılığı ile genişbant hizmetleri sunmaktadır. 2011 sonu itibariyle Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA) ile 8.521 adet, al-sat (yeniden satış) yöntemiyle 121.901 adet bağlantı gerçekleştirilmiştir. Diğer genişbant bağlantıları ise Veri Akış Erişimi (VAE) yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu değerler özellikle Avrupa pazarları ile karşılaştırıldığında oldukça düşük kalmakta olup bu alanda rekabetin yeterince oluşamadığı anlamına gelmektedir.

Mobil Pazar

2011 sonu itibariyle Türkiye’de yaklaşık %88,6 yaygınlık(penetrasyon) oranına karşılık gelen toplam 65,3 milyon mobil abone bulunmaktadır. 2009 Temmuzunda 3N hizmet sunumunun başlamasıyla 3N abone sayısı 31,4 milyona ulaşmıştır. Yıllar itibariyle mobil abone sayısı ve yaygınlığın seyri aşağıdaki gibi olmuştur.

Mobil Abone Sayıları ve Yaygınlık Oranları

Kullanıcı olamayacak durumdaki belli bir yaşın altı (0-9 yaş) ve üstü (75+) hariç tutulduğunda Türkiye’de kullanıcı durumdaki insanların tamamının cep telefonu kullanıcısı olduğu, diğer bir deyişle mobil yaygınlığın %100’e ulaştığı söylenebilir.

2010 sonunda 19,4 milyon olan 3N abone sayısı 2011 sonu itibariyle %62 artışla 31,4 milyona ulaşırken, 3N hizmetiyle birlikte mobil bilgisayardan ve cepten internet hizmeti alan abone sayısı da aynı dönemiçinde 1.448.020’den %345 gibi olağan üstü artıla 6.454.801’e yükselmiştir. Mobil internet kullanım miktarı ise son bir yılda %144 artışla 10.458 TByte olarak gerçekleşmiştir.

3N abonelerinin toplam mobil aboneleri içinde ulaşmış olduğu %48’lik oran AB ortamalası olan %30’un oldukça üzerinde ve Avrupa ülkelerinin çoğunun ilerisinde bulunmaktadır.

Mobil Aboneler İçindeki 2N ve 3N Abonesi Oranları

Mobil abonelerin işletmeciler bazında son iki yıllık dağılımına bakılacak olursa, Turkcell’de %0.8’lik, Vodafone’da %14.7’lik, Avea’da ise %9.5’luk bir artış söz konusudur. 2011 sonuitibariyle abone sayısına göre Turkcell %52,9, Vodafone %27,6, Avea ise %19,5 Pazar payına sahiptir.

Mobil Abone Sayıları ve İşletmeciler Arasında Dağılımı, Milyon

Mart 2012 itibariyle mobil işletmeciler arasında taşınan toplamnumara sayısı 40 milyonu geçmiştir, diğer bir deyişle mobil abonelerinin yaklaşık %60’ı numaralarını başka işletmeciye taşımışlardır. Dünya örnekleri ile karşılaştırıldığında oldukça yüksek olan bu rakamlar, pazarda müşteriler açısından bir memnuniyetsizlik olduğunun da ifadesi olarak değerlendirilebilinir.

Aralık 2011 itibariyle Aylık Kullanım Miktarı (MoU), Turkcell’de 223 dakika, Vodafone’da 310 dakika ve Avea’da 322 dakika olarak gerçekleşmiştir. Tüm işletmecilerin kullanım miktarları dikkate alındığında Türkiye’nin MoU değeri 261 dakika olup bu değer Avrupa ülkeleri içinde Fransa’nın 279 dakikalık değerinden sonraki en yüksek kullanım miktarını ifade etmektedir.

2011 yılı son çeyrekte toplam mobil trafik hacmi 38,48 milyardakika olup bir önceki yılın aynı dönemi ile kıyaslandığında%16,7 oranında arttığı görülmektedir. İşletmeci bazında incelendiğinde ise Turkcell’in trafiğinin bir önceki döneme göre yaklaşık %0,4 oranında azaldığı, Avea’nın %2, Vodafone’nun ise yaklaşık %1,8 oranında arttığı görülmektedir. Geçen senenin aynı dönemine göre kıyaslandığında Turkcell’in trafik hacminde %9,9, Vodafone’da %21,4 ve Avea’da %25,3 oranında artış olduğu görülmektedir. Mobil işletmecilerinin toplam mobil trafiğinden aldıkları pazar payları son bir yıl içinde Avea’da%21,8’den %23,4’e, Vodafone’da %30,3’den %31,5’e yükselmiş, Turkcell’in pazar payı ise %47,9’dan %45,1’e düşmüştür.

Sö konusu trafiğin büyük bir kısmını (%66) mobil işletmecilerin kendi aboneleri arasındaki trafiği ifade eden şebeke içi trafik oluşturmaktadır. Mobil işletmecilerden diğer mobil işletmecilere doğru giden trafiğin toplam trafik içindeki payı %28 dir.

2011 son çeyreğinde toplam SMS sayısı yaklaşık %4 oranında azalarak 39.722 milyon adet olarak geçekleşirken, MMS sayısı 73 milyon seviyelerine yükselmiştir.

Abone Başına Aylık Gelir (ARPU), 2011 yılı dördüncü çeyrek itibariyle Turkcell’de 19,70 TL, Vodafone’da 19,77 TL veAvea’da 20,50 TL olarak gerçekleşmiştir.

Yıllar itibariyle artış eğiliminde olan mobil gelirler 2010 yılındayaklaşık 14 milyar TL olarak gerçekleşirken, bir önceki yıla göre %6,71 oranında artış söz konusudur. 2011 yıl sonu itibariyle mobil gelirler bir önceki yıla göre yaklaşık %10.7’lik artışla 15.5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

2011 yılı son çeyrek itibariyle gelire göre mobil işletmecilerinpazar payları, Turkcell %51,4, Vodafone %28,5 ve Avea %20,1olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılının aynı dönemi ile kıyaslandığında Turkcell’in pazar payının yaklaşık % 3,3 azaldığı, Avea’nın % 0,9 ve Vodafone’un % 2,4 arttığı görülmektedir.

Mobil İşletmecilerin Gelire Göre Pazar Payları, %

Mobil işletmecilerin gelirlerinin 2008 yılında yaklaşık %81’ini konuşma gelirleri oluştururken bu oran 2010 yılında %78’e gerilemiştir. Data gelirlerinin payı 2008 yılında %1,26 iken 2010 yılında %4,36’ya yükselmiştir. SMS+MMS gelirleri 2010’da toplam gelirin yaklaşık %10’unudur.

2011 yılı dördüncü çeyrek dönem itibariyle mobil işletmecilerinin gelir dağılımları ise;

–

Konuşma gelirleri; Turkcell’in gelirlerinin %67,8’ini, Avea’nın %73,2’sini ve Vodafone’un %73,4’ünü oluşturmaktadır.
–

SMS+MMS gelirleri; Turkcell’in gelirlerinin %10,9’unu, Avea’nın %11’ini ve Vodafone’un %13 ünü oluşturmaktadır. –

Data gelirleri; Turkcell’de %12,2, Avea’da %11,7 veVodafone’da %9,3 paya sahiptir.

Mobil İşletmecilerin İşletmeci Bazında Gelir Dağılımı, 2011 4. Çeyrek, %

2009 yılı, 3N yetkilendirmelerinin de etkisiyle mobil yatırımları bakımından 4.589 milyon TL ile en fazla yatırım yapılan yıl olurken 2008 yılına göre %132 oranında artış söz konusudur. 2010 yılında yapılan 2.664 milyon TL yatırıma karşılık 2011 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık %7 oranında azalarak 2.494 milyon TL mobil yatırım yapılmıştır.

AltyapıPazarı

Mart 2012 tarihi itibariyle Türkiye’de bildirim kapsamında 68, kullanım hakkı kapsamında 5 Altyapı İşletmeciliği Lisansı almış işletmeci bulunmaktadır.

Altyapı işletmecilerin toplam abone sayısı 2011 dördüncü çeyrek itibariyle 23.922’tir. Bu hizmetlerden elde ettikleri yıllık toplam gelir yaklaşık 465.6 milyon TL dir. Bu işletmecilerin abone sayıları baz alındığında aralarındaki Pazar payları aşağıdaki gibidir.

2011 yılı dördüncü çeyrek itibariyle Alternatif işletmecilerin toplam fiber uzunluğu 38.835 km, Türk Telekom’un ise 150.120 km fiber altyapısı bulunmaktadır. Bunun yaklaşık 119.500 km’si omurga, geri kalan kısmı erişim amaçlı kullanılmaktadır.

KabloluPazarı

Türkiye’de kablolu yayın hizmeti lisansı alan 14 işletmeci bulunmakla birlikte, geniş alanda sadece TÜRKSAT aktif olarak faaliyet göstermektedir. TTNet ise IPTV hizmeti sunmaktadır.

TÜRKSAT’ın 2011 yılı sonu itibariyle toplam Kablo TV abone sayısı 1.260.769 olup, Teledünya markasıyla hizmette olan sayısal Kablo TV abone sayısı 495.051 dir. Kablo telefon hizmetinden yararlanan 48.363 TÜRKSAT abonesi bulunmaktadır. TTNet’in 33.640 abone ise IPTV hizmetindenfaydalanmaktadır.

Kablo internet abone sayısı ise bir önceki yıla göre yaklaşık %68’lik artışla 460.451’e ulaşmıştır.

Uydu Platform Hizmetleri

Uydu platform hizmetleri kapsamında aktif olarak faaliyet gösteren iki işletmeci (Digitürk ve D-Smart) bulunmaktadır. Toplam abone sayısı 2011 sonu itibariyle 3.875.268’dir. Bu hizmete ilişkin 2011 yılı toplam gelirleri yaklaşık 115.8 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

Bu alanda faaliyet gösteren işletmecilerin abone sayısına göre pazar paylarına bakıldığında Digitürk’ün pazar payının %63,45, D-Smart’ın pazar payının %36,55 olduğu görülmektedir.

SONUÇ ve DEĞERLENDİRME

2011 yılı dördüncü üç aylık dönem sonu itibariyle Türkiye telekomünikasyon pazarında yaşanan gelişmeler kısaca aşağıdaki şekilde özetlenmektedir:



Elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmeci sayısının 351, bu işletmecilere verilen yetkilendirme sayısı 556 olması pazarda oldukça çeşitlenme olduğunun bir göstergesidir. Ancak Türk Telekom’un özelleştirilmesi ve Telsim’in satışı dışında önemli miktarda yabancı yatırım çekilememesi sorgulanması gereken önemli bir durumdur.



Son bir yıl içinde Pazar yaklaşık %7 oranında büyürken veTürk Telekom ve Turkcell’in satış gelirleri neredeyseartmazken Vodafone’un %29, Avea’ın %23 büyümegöstermesi rekabet açısından olumlu bir işarettir.


Ancak dört büyükler açısından bakıldığında, gelir artışındaki duraklamaya rağmen Türk Telekom ve Turkcell önemli ölçüde kârlılık gösterirken, gelirlerini önemli ölçüde arttıran Vodafone ve Avea zarar etmeğe devam etmesi yatırımların devamlılığı ve mevcut yapının sürdürülebilirliği açısından risk teşkil etmektedir.



Dünyadaki gelişmiş pazarlara paralel olarak büyüyüp 168,9 milyar dakikaya ulaşan toplam trafik içindeki mobilin payının%87 gibi oldukça yüksek bir orana ulaşmış olması sabit işletmecilerin iş modellerini gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır.



Sabit şebekede başlatılan toplam trafik içinde 2010 son çeyreğinde %8,9 olan STH işletmecilerinin payının 2011 son çeyreğinde %50’den fazla bir atış ile %13,7’ye çıkmış olmasıve Türk Telekom’un payının %91’den %86’ya gerilemiş olması bu alandaki rekabetin gelişimi açısından önemli bir gösterge olmasına rağmen yeterli değildir. Rekabetin gelişmiş olduğu pazarlardaki %30-40 mertebesine ulaşılması için daha alınması gereken çok yol olduğunu göstermektedir.



Genişbant İnternet aboneliğinde 2011 yılı içinde yaşanan %63artış ve ulaşılan 14.046.168 abone sayısı; bu sayıya ulaşmakta Mobil internetin %346’lık, Fiber internetin %73’lük ve Kablo internetin %68’lik büyüme göstermesi bu alandaki olağan üstü gelişmenin bir göstergesidir. Özellikle mobil internette tam bir patlama yaşanmaktadır.



Sabit genişbant internet sunumunda diğer teknolojiler gelişmesini sürdürmekle birlikte xDSL artışı durma noktasına gelmiştir. Buna rağmen AB ülkelerinde sabit genişbantperakende hizmetlerinde yerleşik işletmecilerin payı ortalama %44 iken Türkiye’de yaklaşık %81 seviyesindedir. Bu alanda rekabetin sağlanması için daha alınması gereken oldukça yol vardır.



Türkiye’de 3 milyondan fazla eve ulaşmasına rağmen Kablo üzerinden internet hizmeti alan abone sayısı son zamanlardaki önemli artışlara rağmen ancak yarım milyona ulaşabilmiştir.Toplam sabit internet abonelerinin %6’sını oluşturan bu değer Hollanda, Belcika, Macaristan, Portekiz gibi ülkelerde %30’un üzerindedir. Son derece değerli olan bu alt yapı yeterince etkin değerlendirilememektedir.



2 -10 Mbit/sn arasındaki sabit genişbant aboneliğin AB ortalaması %58 iken bu oran Türkiye’de %82’ye çıkmaktadır. Buna karşılık 10 Mbit/sn üzeri aboneliğin AB ortalaması %29 iken Türkiye’de %8’e düşmektedir. AB ve OECD ülkeleri ile karşılaştırıldığında ülkemizde sabit internet erişim hızları düşük kalmaktadır.



Son zamanlarda önemli gelişmeler göstermesine rağmen sabit internette Fiberin payı oldukça düşük seviyede kalmaktadır.Özellikle inşaat kısmının oldukça zahmetli ve pahalı olması nedeniye bu konuda yatırım yapacak işletmecilerin teşvik edilmesi, geçiş hakkı konusunda desteklenmesi ve mükerrer yatırımların önlenmesi için işbirliğine yönlendirilmesi gerekmektedir. Yerel yönetimlerin de içinde yer aldığı kamu-özel işbirliği (PPP) modeli bu konuda bir yöntem olarak değe